HIỆN DIỆN THẦM LẶNG

Thoạt nhìn vào đời sống của các đan sĩ sống ẩn khuất sau cánh cửa các đan viện kín đáo, ngay cả nhiều người Công giáo vẫn tự hỏi: các vị này đang làm gì giữa không gian tĩnh lặng ấy? Trong một xã hội luôn đề cao năng suất và những hoạt động ai cũng thấy, thì cách sống âm thầm suốt đời ấy rất dễ bị xem là lãng phí thời gian, vốn có thể được sử dụng vào nhiều việc thực tế hơn.

Kiểu suy nghĩ này vọng lại một lời phàn nàn tương tự mà Marta, người bạn thân của Chúa Giêsu, từng nói với Ngài. Bực mình vì em gái Maria không giúp mình, Marta nói: “Thưa Thầy, em con để mình con phục vụ, mà Thầy không để ý tới sao? Xin Thầy bảo nó giúp con một tay!” (Lc 10,40). Nhưng Chúa Giêsu nhắc bà: “Marta, Marta ơi! Chị băn khoăn lo lắng nhiều chuyện quá! Chỉ có một chuyện cần thiết mà thôi. Maria đã chọn phần tốt nhất và sẽ không bị lấy đi” (Lc 10,41–42).

Có lẽ nhiều Kitô hữu thường bỏ quên một chân lý: Chúa Giêsu đã dành phần lớn cuộc đời, suốt ba mươi năm, để sống ẩn dật. Dù các sách Tin mừng chủ yếu tập trung vào sứ vụ công khai, lời giảng dạy và biến cố Vượt qua, nhưng như Thánh Gioan khẳng định, còn vô số điều Ngài đã làm mà sách vở không kể xiết (Ga 21,25). Quãng đời ẩn khuất ấy vẫn chất chứa vô vàn bài học sâu sắc để chúng ta học hỏi.

1. Nadarét, ngôi trường thinh lặng

Ngài đã làm gì trong phần lớn cuộc đời trước khi bắt đầu sứ vụ công khai năm ba mươi tuổi? Ta thoáng thấy sự kiện Ngài “ở lại Giêrusalem, mà cha mẹ chẳng hay biết’ trong Đền thờ (Lc 2,41–52). Thực ra Ngài không đi lạc đâu xa đến nỗi khiến Mẹ Maria phải thốt lên: ‘Con thấy không, cha con và mẹ đây đã phải cực lòng tìm con!” (Lc 2,48), vì Ngài đang thực sự ở trong nhà của Cha Ngài: “Cha mẹ không biết là con có bổn phận ở nhà của Cha con sao?’ (Lc 2,49). Ngài “ngồi giữa các thầy dạy, vừa nghe họ, vừa đặt câu hỏi” (Lc 2,46). Đây là một hành động hoàn toàn tự do và chủ tâm, không phải là một chuyện bất ngờ mất định hướng.

Tuy nhiên, đó chỉ là một sự kiện “khác thường” so với ba mươi năm Chúa Giêsu sống rất bình thường trong ngôi làng Nadarét: “Từ Nadarét, làm sao có cái gì hay được?” (Ga 1,46). Nadarét chính là đan viện của Chúa Giêsu, nơi Ngài “ngày càng thêm khôn ngoan, thêm cao lớn và thêm ân nghĩa đối với Thiên Chúa và người ta” (Lc 2,52). Ngài học nghề thợ mộc từ Thánh Giuse, và có thể hình dung rằng nhiều lần cậu Giêsu cũng theo bác thợ mộc Giuse (Mt 13,55) đi chế tác hoặc sửa chữa đồ gỗ ở các nhà trong làng và các nơi khác quanh làng. Hẳn Ngài cũng được cha nuôi dẫn đến hội đường nghe đọc sách Thánh và học lề luật Môsê. Cậu Giêsu hẳn cũng rất gần gũi và thương yêu Mẹ Maria và không ít lần cùng Mẹ đi thăm anh chị em họ hàng: “Mẹ của ông không phải là bà Maria; anh em của ông không phải là các ông Giacôbê, Giôxếp, Simon và Giuđa sao? Và chị em của ông không phải đều là bà con lối xóm với chúng ta sao?” (Mt 13,55-56). Nhờ đó, Ngài ngày càng hiểu hơn hoàn cảnh sống, suy nghĩ, tâm tư, nhất là tâm hồn của nhiều người, nam cũng như nữ và trẻ em.

2. Cầu nguyện nơi kín đáo

Ngài học cách cầu nguyện từ cha mẹ, nhưng đồng thời cũng chia sẻ cách cầu nguyện của mình với các ngài. Người ta có thể hình dung ra Thánh Giuse và Mẹ Maria đã sửng sốt biết bao khi giật mình thức dậy giữa đêm khuya, và thấy Con mình đang trò chuyện trực tiếp với Chúa Cha. Thật là một cảnh tượng tuyệt vời biết bao! Tinh thần cầu nguyện của Ngài được biểu lộ rất rõ trong cuộc đời công khai sau này: “Sau khi giải tán đám đông, Ngài một mình lên núi cầu nguyện. Chiều đến, Ngài vẫn ở đó một mình” (Mt 14,23), “Sáng sớm, lúc trời còn tối mờ, Ngài đã dậy, đi ra một nơi hoang vắng và cầu nguyện ở đó’ (Mc 1,35), “Trong những ngày đó, Chúa Giêsu đi ra núi cầu nguyện, và Ngài đã thức suốt đêm cầu nguyện cùng Thiên Chúa” (Lc 6,12).

Trong bản tính nhân loại, Chúa Giêsu lớn lên trong mọi nhân đức, đặc biệt là khiêm nhường, hiền lành và vâng phục. Thánh Giáo hoàng Phaolô VI nói: “Ngôi nhà Nadarét là mái trường nơi chúng ta bắt đầu học về cuộc đời Chúa Giêsu; đây là trường dạy Tin mừng. Trước hết là bài học về thinh lặng. Ước gì chúng ta biết quý chuộng sự thinh lặng, vì đó là bầu khí tuyệt vời và tối cần cho tâm hồn. Kế đến là bài học về đời sống gia đình: ước gì Nadarét dạy chúng ta biết gia đình là gì, sự hiệp thông tình yêu của gia đình là gì, vẻ đẹp quan trọng và bừng sáng của gia đình là gì, tính chất thánh thiêng và bất khả xâm phạm của gia đình là gì… Sau cùng là bài học về lao động. Nadarét, ngôi nhà của ‘Con bác thợ mộc’, chính tại đây, chúng ta hiểu biết và đề cao bổn phận lao động của con người, tuy nhọc nhằn nhưng đem lại ơn cứu chuộc…”[1] Còn Đức Giáo hoàng Phanxicô thì nhấn mạnh: “Chúa Giêsu không tìm kiếm sự nổi bật, mà tìm kiếm tấm lòng giản dị của những người khao khát và yêu mến Ngài mà không phô trương, không muốn vượt trội hơn người khác.”[2]

Mọi điều Chúa Kitô mặc khải qua lời nói và hành động, kể cả những gì không thể ghi lại trong Kinh thánh, đều chứa đựng bài học quan trọng để tất cả mọi người noi gương. Một trong những lời dạy nổi bật của Chúa Kitô là đời sống cầu nguyện của chúng ta phải kín đáo: “Còn anh, khi cầu nguyện, hãy vào phòng, đóng cửa lại, và cầu nguyện cùng Cha của anh, Đấng hiện diện nơi kín đáo” (Mt 6,6).

Thánh Charles de Foucauld nói: “Chúa Giêsu đã đến Nadarét, nơi của cuộc sống ẩn dật, của đời sống bình dị, của đời sống gia đình, của cầu nguyện, lao động, âm thầm lặng lẽ, của những nhân đức kín đáo được sống mà không có ai chứng kiến ngoài Thiên Chúa, bạn bè và láng giềng. Nadarét là nơi phần lớn con người sống trọn cuộc đời mình.”[3] Thánh nhân cũng nói: “Chúa Giêsu đã rao giảng về sự khiêm nhường rõ ràng như thế nào ở Nadarét, bằng việc dành ba mươi năm làm những công việc thầm lặng… Tôi phải noi theo cuộc sống ẩn dật của người thợ nghèo khó và khiêm nhường ở Nadarét.”[4]

Điều này không có nghĩa là ta tránh cầu nguyện nơi công cộng, bởi việc làm chứng đức tin qua bữa ăn hay tham dự thánh lễ vẫn rất cần thiết. Song, Chúa Giêsu mời gọi chúng ta cầu nguyện trong đền thờ cõi lòng, không nhằm phô diễn sự thánh thiện trước người đời. Dù ở giữa thế giới náo động, mỗi người luôn có một chốn nội tâm cần được thường xuyên trở về và bồi đắp qua cuộc gặp gỡ thân tình với Chúa Giêsu. Trong sự tĩnh lặng ấy, cuộc gặp gỡ thân tình với Ngài sẽ gột rửa tâm hồn và đem lại bình an đích thực, để đức tin giữa đời không còn là sự phô diễn, mà là hoa trái trổ sinh từ chính Chúa là nguồn yêu thương.

Các thánh, đặc biệt là Mẹ Maria, đã noi gương cuộc đời ẩn dật của Chúa Kitô. Các ngài không tìm kiếm danh tiếng, nhưng chỉ muốn “một chuyện cần thiết mà thôi”: chính Thiên Chúa. Các tâm hồn yêu đời sống nội tâm, nhất là các đan sĩ ẩn tu, đều sống đời hy sinh, hãm mình và cầu nguyện như thế cho Giáo hội và thế giới.

3. Nhà Tạm giữa đau khổ và sự chết

Ngày nay, lời dạy và sự hiện diện của Chúa Giêsu dễ bị bỏ quên, vì không ít Kitô hữu quá chú trọng đến hoạt động, thành công và cả tiếng tăm, dù trên danh nghĩa hội đoàn, hay cộng đoàn. Tuy nhiên, Chúa Giêsu vẫn hiện diện trong lòng mỗi tín hữu, mọi nơi, nhất là trong Bí tích Thánh Thể, nơi mọi Nhà Tạm trên thế giới, chờ đợi con người. Nhiều người đi ngang nhà thờ mà chẳng dừng lại, ít ai ghé thăm Nhà Tạm. Có những giáo hữu bước vào nhà thờ liền ngồi ngay xuống ghế, không quỳ xuống và dành vài phút thinh lặng để thờ lạy Chúa Giêsu hiện diện ẩn mình trong Thánh Thể nơi Nhà Tạm.

Nhưng những tâm hồn bỏ mọi sự để theo Chúa, nhất là các đan sĩ sống ẩn dật và chầu Thánh Thể, nhận ra Ngài chính là kho tàng lớn lao nhất. Thời gian ở bên Chúa không phải là thời gian lãng phí, nhưng là điều cao quý nhất con người có thể làm: thờ lạy Thiên Chúa ngay hôm nay; đó chính là việc chúng ta sẽ tiếp tục làm trong cõi đời đời, đến muôn đời.

Khi công việc, tương quan hay dự định bị đổ vỡ, thế gian dễ coi đó là thất bại; nhưng với người sống gắn bó với Chúa, đây lại là cơ hội kết hiệp sâu xa hơn với Ngài. Khi mất đi điểm tựa bên ngoài, ta chỉ còn lại Chúa Giêsu, Đấng dường như “thất bại” trên thập giá, nhưng chính sự “trắng tay” ấy lại cứu rỗi nhân loại. Chỉ tâm hồn biết sống khiêm hạ mới thấu suốt nghịch lý này: khi bị tước đi khả năng hành động hay thể hiện trước mắt người đời, người ta lại được mời gọi tiến sâu hơn vào tương quan nội tâm với Thiên Chúa.

Khi bệnh tật khiến thân xác bị giới hạn, giường bệnh có thể trở thành một “nhà tạm nhỏ”, nơi người bệnh nên giống Chúa Giêsu Thánh Thể: bất động, không còn có thể chứng tỏ mình bằng hoạt động, nhưng vẫn có thể hiến dâng chính mình trong tình yêu. Những người đau bệnh không còn có thể, mà cũng không cần, chứng minh giá trị của mình bằng những việc gì lớn lao, nhưng chỉ cần ở lại với Chúa, trong Chúa và nhờ Chúa.

Đến cuối đời, khi mọi ràng buộc và dự tính dần rơi rụng, người đã quen sống gắn bó với Chúa trong ẩn khuất hy vọng mình sẽ bớt sợ hãi khi cảm thấy sự trần trụi như hư không của mình cận kề ngay trước mắt. Đã quen với việc “không là gì” trước mắt thế gian nên việc “qua đi” khỏi đời này đối với họ có lẽ cũng “không là gì”, vì họ đã cậy trông vào lời Chúa Giêsu: “Ý của Đấng đã sai tôi là tất cả những kẻ Ngài đã ban cho tôi, tôi sẽ không để mất một ai” (Ga 6,39). Vì thế, cái chết không phải là sự cắt đứt, nhưng là bước nối tiếp để kết hiệp trọn vẹn hơn với Chúa, Đấng họ vẫn gắn bó mỗi ngày.

4. Hoa trái của một đời sống hiến dâng

Đời sống vĩnh cửu chính là sự viên mãn của đời sống kết hiệp ấy. Người quen chiêm ngắm Chúa ẩn mình trong tấm bánh nhỏ bé sẽ bước từ đức tin vốn chỉ “thấy lờ mờ như trong một tấm gương” đến thị kiến “được mặt giáp mặt…được biết hết, như Thiên Chúa biết tôi” (1 Cr 13,12). Mỗi phút trước Nhà Tạm, mỗi công việc âm thầm, vất vả, mệt nhọc, và đau khổ được hiến dâng cho Chúa hôm nay đều trở thành hạt giống tốt “tất nhiên sinh hoa kết quả và làm ra, kẻ được gấp trăm, kẻ được sáu chục, kẻ được ba chục trong cõi đời đời” (Mt 13,23).

Dù là đan sĩ chiêm niệm, giáo dân giữa đời hay người đau bệnh, nếu âm thầm chu toàn bổn phận và kết hiệp mật thiết với Chúa, người ta đều có được bình an giữa gian truân. Điều quan trọng không nhất thiết phải là làm được nhiều việc lớn lao hay được người đời ca tụng, mà là để tình yêu Chúa chiếm trọn cõi lòng. Khi ấy, dù thành bại hay đau yếu, người ta vẫn hân hoan vì niềm vui của họ được đặt nơi Đấng đang chờ họ nơi Nhà Tạm và sẽ đón họ trong vinh quang mai sau.

Việc còn lại là làm theo lời của Đức Giáo hoàng Phanxicô: “Chúng ta đừng mệt mỏi trong việc cầu xin ánh sáng và sức mạnh của Chúa Thánh Thần, để Ngài giúp chúng ta trải nghiệm những điều bình thường với tình yêu thương và nhờ đó biến chúng thành phi thường. Những điều bình thường dường như vẫn cứ bình thường, nhưng khi được thực hiện với tình yêu thương, chúng trở nên phi thường. Nếu chúng ta luôn mở lòng, vâng phục Chúa Thánh Thần, Ngài sẽ soi sáng những suy nghĩ và hành động hằng ngày của chúng ta.”[5]

Cuối cùng xin hợp với Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II dâng lời kinh phó thác lên Mẹ Maria, Đấng cũng đã sống giữa con người một cuộc đời chiêm niệm ẩn kín:

“Lạy Mẹ nhân từ, thầy dạy về sự hy sinh thầm lặng và kín đáo, hôm nay chúng con xin dâng lên Mẹ, là Đấng đến gặp gỡ những người tội lỗi chúng con, toàn bộ con người và tình yêu của chúng con…Chúng con ước ao được hoàn toàn thuộc về Mẹ và cùng Mẹ bước đi trên con đường trung thành trọn vẹn với Chúa Giêsu Kitô trong Giáo hội của Ngài; xin hãy luôn giữ chúng con trong bàn tay yêu thương của Mẹ.”[6]

____________________________________