MỤC VỤ TÁI TẠO
XUÂN BÍNH NGỌ – 2026
TÍCH HỢP ĐA VĂN HÓA
CÔNG BẰNG & SÒNG PHẲNG
Lm. Nguyễn Văn Hinh (D.Min)
Câu chuyện: Đức cha đến làm phép ngôi thánh đường mới, hiệp lễ và khánh thành. khi ngài đi qua và nói nhỏ với tôi: “Nên công bằng với người ta”. Trong bối cảnh lúc đó, tôi hiểu: Đi ăn khánh thành nhà thờ, cần bỏ phong bì vào thùng tiền dâng cúng. Từ đó tới nay, khi đi dự bất kỳ tiệc tùng gì, tôi thường bỏ phong bì vào thùng tiền. Đó là công bằng, sòng phẳng.
Dẫn nhập Top of Form
Người Việt quý sự “côg bằng và sòng phẳng.” Sòng phẳng trong làm ăn. Sòng phẳng trong lời nói. Sòng phẳng để giữ chữ tín. Quan niệm: “Thủ tục thì thông thoáng, tài chánh thì sòng phẳng và dứt điểm”. Bottom of Form
Trả đủ, làm đủ. Có công, có thưởng. Có sai, có phạt. Đó là nền tảng của một xã hội công bằng theo Cựu ước: “Mắt đền mắt, răng đền răng”. Nhưng nếu “sòng phẳng” chỉ dừng ở công bằng, nó sẽ trở nên lạnh lùng. Nếu “công bằng” chỉ dừng ở luật lệ, nó sẽ thiếu lòng thương xót. Khi “sòng phẳng” trở thành nguyên tắc tuyệt đối, cuộc sống biến thành…một cuộc trao đổi. Tình yêu trở thành hợp đồng. Hôn nhân trở thành thương lượng. Phục vụ trở thành tính toán. Đức tin cũng bị đo lường bằng lợi ích. Ta sống năm “Ngựa”. Ngựa là sức mạnh, rất nhanh, rất năng động. Nhưng nếu không có người cầm cương, nó có thể lao vào vực thẳm. Xuân Bính Ngọ: Làm sao sống văn hóa công bằng – sòng phẳng – mà không đánh mất Tin Mừng? Muốn vậy, cần xây dựng một nếp sống toàn diện. Sau đây, chúng ta cùng nhau chia sẻ: Xuân Bính Ngọ 2026 – Tích hợp đa văn hóa Đông Tây – kiến tạo nếp sống văn hóa công bằng và sòng phẳng.
Nhận thức
Trước hết, trong Kinh Thánh, công bằng không chỉ là luật pháp, mà là sống đúng tương quan với Thiên Chúa và tha nhân. “Ngươi phải thi hành công lý và chỉ theo đuổi công lý.” (Đnl 16,20) “Người đã cho bạn biết điều gì là tốt… là thực thi công lý, yêu thương nhân nghĩa và khiêm nhường bước đi với Thiên Chúa.” (Mk 6,8). “Anh em hãy có lòng thương xót như Cha anh em là Đấng thương xót.” (Lc 6,36) Dụ ngôn thợ làm vườn nho (Mt 20,1–16): Thiên Chúa trả lương không theo lẽ thị trường, mà theo lòng quảng đại. Công bằng của Thiên Chúa được hoàn tất trong lòng thương xót.
Thứ đến, Thánh Augustinô nói: “Công lý không có bác ái thì trở thành tàn nhẫn.” Còn Thánh Tôma Aquinô phân biệt: Công bằng (iustitia) và lòng thương xót (misericordia). Lòng thương xót không phá bỏ công bằng, mà hoàn tất công bằng.
Tiếp theo, Công đồng Vatican II, Gaudium et Spes 26: “Trật tự xã hội phải được xây dựng trên chân lý, công lý và tình yêu.” Lumen Gentium 36: Giáo dân có trách nhiệm thấm nhuần trật tự trần thế bằng tinh thần Tin Mừng.
Rồi đến, Thượng Hội Đồng 2023–2024 (Tính hiệp hành): Nhấn mạnh sự tham gia, trách nhiệm chung, minh bạch và đồng trách nhiệm. Hiệp hành chính là “công bằng trong Giáo Hội”, nhưng được thực hiện trong lắng nghe và hiệp thông.
Sau cùng là Văn hóa Đông -Tây
Đông: Đề cao tính cộng đồng: “Khôn độc không bằng ngốc đàn”; trọng tình: “Một bồ cái lý không bằng một tí cái tình”. Trọng hòa khí: “Dĩ hòa vi quí”.
Tây: Trọng luật. Trọng cá nhân. Minh bạch: qua cơ chế và phân công trách nhiệm.
Tích hợp Đông–Tây: Giữ luật nhưng không mất tình. Giữ tình nhưng không bỏ công lý.
Theo Giáo huấn Xã hội Công giáo (CST). Giáo huấn Xã hội định nghĩa: Công bằng là nhân đức luân lý khiến ta tôn trọng quyền lợi của Thiên Chúa và của tha nhân, và trao cho mỗi người điều họ đáng được hưởng. Sống đúng giao ước với Thiên Chúa. Tôn trọng phẩm giá con người. Bênh vực người nghèo, cô thế: “Hãy tìm kiếm công lý, sửa dạy kẻ áp bức, bênh vực cô nhi, bào chữa cho quả phụ.” (Is 1,17) Trong Tin Mừng: “Phúc thay ai khao khát nên người công chính.” (Mt 5,6) Đức Giêsu không chỉ nói về công bằng, Ngài trở thành sự công chính của Thiên Chúa (x. 1Cr 1,30). Công bằng gắn với lòng thương xót, không tách rời.
Theo DOCAT: (số 101–120, tóm lược): Công bằng là nền tảng hòa bình. Không có công bằng thì không có phát triển bền vững. Mọi Kitô hữu phải dấn thân chính trị, xã hội, ở mức phù hợp với ơn gọi mình. Công bằng gắn với nguyên tắc: Phẩm giá con người: Công ích. Liên đới. Bổ trợ
DOCAT nhấn mạnh: Đức tin không chỉ là chuyện nhà thờ, mà phải đi vào cấu trúc xã hội.
Đào luyện
- Đông: Tâm linh
Công bằng bắt đầu từ: Thinh lặng trước Thiên Chúa. Xét mình về cách mình đối xử với người khác. Thánh Thể: nơi Thiên Chúa “trao chính mình”. Nếu tôi rước lễ mà bất công với người làm công cho mình – Tôi đang mâu thuẫn nội tâm. Thánh Thể đào luyện: Công bằng trong lương tâm. Công bằng trong tương quan. Công bằng trong chọn lựa kinh tế.
- Tây: Khoa học. Nhận thức. Tư duy. Cơ chế. Vận hành.
Giáo dân cần được đào luyện: Hiểu luật lao động. Hiểu quyền và bổn phận công dân. Hiểu cơ chế xã hội. Biết phân tích bất công cơ cấu. “Tốt bụng” không đủ. Cần có trí tuệ xã hội.
Áp dụng
Đông
- Trong gia đình
Công bằng giữa vợ chồng (không độc đoán). Công bằng giữa các con. Không thiên vị.
- Trong giáo xứ
Minh bạch tài chính. Phân công phục vụ dựa trên ơn gọi, không phe nhóm. Tôn trọng phẩm giá từng người.
- Trong xã hội
Không hối lộ. Không tiếp tay cho gian lận. Không im lặng trước bất công nghiêm trọng. Dấn thân nghề nghiệp với lương tâm Kitô hữu.
- Trong kinh tế tiêu thụ
Bối cảnh Việt Nam hôm nay: Chạy theo lợi nhuận. Cạnh tranh thiếu đạo đức. Lạm dụng lao động. Người Công giáo phải đặt câu hỏi: Sản phẩm tôi dùng có bóc lột ai không? Tôi trả lương có xứng đáng không? Doanh nghiệp tôi có tôn trọng con người không?
Tây
- Thể chất (Hành vi cụ thể)
Tôn trọng luật lệ xã hội. Minh bạch tài chính. Đúng giờ. Giữ lời hứa. Công bằng bắt đầu từ những việc nhỏ.
- Tinh thần (Nhận thức)
Đào luyện tư duy: Công bằng là gì? Khác với hơn thua thế nào? Khi nào phải cứng rắn? Khi nào phải mềm mại? Hình thành lương tâm trưởng thành (GLCG 1783–1785).
- Tâm linh
Cầu nguyện giúp ta không biến công bằng thành tự ái. Thánh Thể dạy ta: Chúa trao ban vượt quá “sòng phẳng.” Ai sống Thánh Thể, sẽ không sống kiểu tính toán.
Tích hợp
Trong Giáo Hội Việt Nam
Thể chất. Minh bạch tài chính giáo xứ. Tham gia có trách nhiệm. Tôn trọng vai trò giáo dân.
Tinh thần
Văn hóa hiệp hành. Không bè phái. Không áp đặt.
Tâm linh
Thánh Thể là trung tâm. Mọi quyết định mục vụ phải qua cầu nguyện. Giáo Hội công bằng, nhưng nhân hậu.
Trong Dân tộc Việt Nam
Thể chất. Tôn trọng pháp luật. Không gian dối. Không tham nhũng.
Tinh thần
Đề cao liêm chính. Xây dựng văn hóa trách nhiệm.
Tâm linh
Người Công giáo sống chứng tá giữa xã hội. Không đối kháng, nhưng chuyển hóa. Vatican II (GS 43): “Kitô hữu phải chu toàn bổn phận trần thế với tinh thần Tin Mừng.”
Tóm tắt
| Đông | Tây |
| Công bằng từ trái tim | Công bằng trong cơ cấu |
| Thánh Thể | Chính sách |
| Hoán cải cá nhân | Cải tổ xã hội |
Thiếu một trong hai → mất cân bằng.
Minh họa
Một doanh nhân Công giáo: Làm ăn sòng phẳng (Tây). Giữ nghĩa tình (Đông). Không gian lận thuế. Chia sẻ lợi nhuận cho người nghèo. Đó là tích hợp thể chất – tinh thần – tâm linh.
Một giáo xứ: Có quy chế rõ ràng (Tây). Có bầu khí gia đình (Đông). Có Thánh Thể làm trung tâm (Tâm linh). Đó là mô hình tương lai.
Kết luận
Đức Fulton Sheen: “Công bằng cho người ta điều họ xứng đáng. Tình yêu cho người ta điều họ không xứng đáng.” Thiên Chúa công bằng. Nhưng nếu Thiên Chúa chỉ công bằng, thì nhân loại đã bị kết án. Nếu chỉ sòng phẳng, thì thập giá là vô nghĩa. Nhưng trên Thập Giá, Đức Kitô không sòng phẳng. Ngài vô tội – nhưng gánh tội. Ngài không nợ – nhưng trả thay. Ngài không đáng chết – nhưng chấp nhận chết. Đó là “sòng phẳng” kiểu Thiên Chúa: Trả bằng tình yêu. Trong Tin Mừng, người con hoang đàng, người cha không “cân đo” công trạng. Ông chạy ra… Ôm lấy. Tha thứ. Đó không phải bất công. Đó là công bằng được hoàn tất trong lòng thương xót.
Và nếu chúng ta chỉ có “sòng phẳng” – ta sẽ có trật tự. Nếu, chỉ có “trọng tình” – ta sẽ có hòa khí. Nhưng nếu có Tin Mừng thấm vào cả hai, ta sẽ có công bằng đầy lòng thương xót. Xây dựng nếp sống văn hóa “Sòng phẳng – Công bằng” không chỉ là cải cách xã hội, mà là hoán cải con người. Thể chất ngay thẳng. Tinh thần sáng suốt. Tâm linh gắn với Đức Kitô. Hy vọng rằng từ Gia đình → Giáo Hội Việt Nam → Dân tộc Việt Nam, một nền văn hóa mới sẽ hình thành: Công bằng mà không lạnh lùng. Sòng phẳng mà không vô cảm. Mạnh mẽ mà vẫn nhân ái. Công bằng không phải là khẩu hiệu chính trị. Công bằng là: Trung thành với Thiên Chúa. Tôn trọng phẩm giá con người. Xây dựng hòa bình bền vững. Giáo hội Việt Nam có thể đóng góp cho Châu Á – Thái Bình Dương: Linh đạo công bằng thấm đẫm Thánh Thể. Doanh nhân Công giáo có lương tâm. Giới trẻ dấn thân xã hội có chiều sâu đức tin. Vì cuối cùng: Không có công bằng, không có hòa bình. Không có công bằng, Thánh Thể bị tách khỏi đời sống. Không có công bằng, truyền giáo mất sức thuyết phục. “Thánh Thể và Công bằng xã hội” thành một chủ đề truyền giáo. Và đây, có thể là đóng góp đặc biệt của Dân Chúa Việt Nam cho Châu Á Thái Bình Dương và cho Giáo Hội hoàn vũ.
Trước thềm năm mới, xuân Bính Ngọ 2026 tôi xin trân chúc Quí Khán thính giả đài VBS.CA- Hoa Kỳ và HV.CG/VN: Theo gương Chúa Giêsu: “Sức khỏe mạnh mẽ – khôn ngoan minh mẫn – và ân sủng tràn đầy” -một trái tim tròn đầy yêu thương, nhưng không./.
Đài VBS CA Hoa Kỳ và HVCG VN, Tết Bính Ngọ tháng Hai 2026
Lm. Nguyễn Văn Hinh (D.Min)