Từ tháng Mười, đã có những tin đồn cho rằng Đức Lêô XIV đang chuẩn bị ban hành thông điệp đầu tiên của triều đại giáo hoàng của mình, mang tên Magnifica Humanitas (“Nhân loại cao cả”). Văn bản này dự kiến ​​sẽ đề cập đến phẩm giá con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo và những biến đổi xã hội đương đại: nó vang vọng lại thông điệp Rerum novarum của Đức Lêô XIII, được công bố năm 1891.

Một thông điệp mới rất được mong đợi. Từ mùa hè năm 2025, Đức Giáo hoàng Lêô XIV được cho là đã bắt đầu soạn thảo thông điệp đầu tiên của mình. Tên của thông điệp đó là gì? Magnifica Humanitas (tạm dịch : “Nhân loại cao cả“), một văn bản tiếp nối Rerum Novarum, thông điệp của Đức Giáo hoàng Lêô XIII (1878-1903) vốn đã đặt nền móng cho học thuyết xã hội của Giáo hội. Khi được hỏi vào tháng 11 năm 2025, Đức Hồng y Victor Manuel Fernandez, Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin, tuyên bố rằng văn kiện này không chỉ đề cập đến trí tuệ nhân tạo, một chủ đề đặc biệt được Đức Lêô XIV quan tâm, “mà còn cả tình hình chung của xã hội.” Đức Hồng y cho biết ngài hy vọng văn kiện này sẽ được công bố “sớm”.

Phẩm giá con người

Tựa đề có thể của thông điệp này, có thể được dịch là “Nhân loại cao cả“, chắc chắn gợi lên khái niệm phẩm giá con người, vốn vẫn “cao cả” ngay cả khi công nghệ có xu hướng đe dọa hoặc giảm thiểu phẩm giá đó. Để hiểu được điều này cần một chìa khóa để giải thích: tông hiệu được Đức Giáo hoàng hiện tại lựa chọn, “Lêô XIV“. Đây là sự ám chỉ trực tiếp đến Đức Lêô XIII, vị Giáo hoàng cuối thế kỷ XIX. Triều đại của ngài đặc biệt nổi bật với việc xuất bản thông điệp Rerum Novarum.

Văn kiện này gây tiếng vang khi được công bố năm 1891, bởi nó đề cập đến một chủ đề nóng bỏng đặc biệt của thời bấy giờ: vấn đề lao động. Đức Giáo hoàng Lêô XIII mô tả một thế giới được định hình lại bởi “sự tiến bộ vượt bậc trong nghệ thuật và các phương pháp công nghiệp mới“, được đặc trưng bởi sự tập trung của cải, nghèo đói lan rộng và độc quyền. Ngài đã đưa ra các nguyên tắc để dung hòa xung đột giữa tư bản và lao động: quyền tư hữu như một nguyên tắc tự nhiên, tiền lương công bằng, nghỉ lễ, bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất, v.v. Xung đột này vẫn vang vọng theo một cách khác hơn một thế kỷ sau. Ngày nay, sức mạnh con người và sức mạnh máy móc xung đột nhau ngay tại cốt lõi của lao động. Đây là một vấn đề mà Đức Giáo hoàng đã thường xuyên đề cập đến kể từ khi bắt đầu triều đại giáo hoàng của mình.

“Một sự mất mát nào đó […] ý thức về con người”

Tại Hội nghị lần thứ hai về Trí tuệ Nhân tạo (AI), Đạo đức và Quản trị Doanh nghiệp, vào ngày 20 tháng 6 năm 2025, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã công bố một thông điệp gửi tới các nhà lãnh đạo ngành công nghiệp, các nhà hoạch định chính sách và các nhà nghiên cứu quốc tế. Trong đó, ngài bày tỏ mối quan ngại đặc biệt về tác động của trí tuệ nhân tạo đối với sự phát triển thần kinh của giới trẻ. Trong khi thừa nhận “tiềm năng phi thường” của một “sản phẩm đặc biệt của sự khéo léo của con người“, ngài cũng bày tỏ mối lo ngại về hậu quả của AI đối với “sự phát triển trí tuệ và thần kinh” của trẻ em và thanh thiếu niên. Ngài nhấn mạnh : “Giới trẻ của chúng ta phải được trợ giúp, chứ không phải bị cản trở, trên con đường trưởng thành và trách nhiệm thực sự“.

Nói một cách tổng quát hơn, kể từ khi bắt đầu triều đại giáo hoàng của mình, Đức Lêô XIV đã lặp lại quan điểm của người tiền nhiệm, Đức Giáo hoàng Phanxicô, trong việc chẩn đoán “một sự mất mát nào đó […]ý thức về con người” trong xã hội. Nhấn mạnh rằng trí tuệ nhân tạo (AI) “trước hết và trên hết là một công cụ“, ngài lo ngại về “việc lạm dụng nó cho những mục đích ích kỷ, gây tổn hại cho người khác, hoặc thậm chí tệ hơn, để kích động xung đột và hung hăng“. Đức Lêô XIV kêu gọi “nhìn nhận và tôn trọng những gì thuộc về con người“. Tiêu chí đạo đức tối cao, theo Đức Giáo hoàng, phải là “bảo vệ phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi con người và tôn trọng sự phong phú về văn hóa và tinh thần cũng như sự đa dạng của các dân tộc trên thế giới“.

Do đó, có thể thấy rằng, trong thông điệp đầu tiên này, Đức Giáo hoàng nhấn mạnh tính trỗi vượt của lương tâm và trách nhiệm cá nhân: khi đối mặt với các hệ thống mờ ám, các Kitô hữu được kêu gọi thực hành sự thật, tính minh bạch, công lý xã hội và bác bỏ mọi sự công cụ hóa con người.

Tý Linh

(theo Hortense Leger, Aleteia)