phải do bàn tay con người viết ra, nhưng được công nhận là có giá trị ở mọi thời và mọi nơi, và tìm ra lý lẽ hợp lý và thuyết phục nhất trong chính tự nhiên. Theo lời của Cicero, một người bênh vực đầy thẩm quyền về luật này từ thời cổ đại, tôi trích dẫn từ De Re Publica: “Luật tự nhiên là lý trí ngay lành, phù hợp với tự nhiên, phổ quát, bất biến và vĩnh cửu, mà với những mệnh lệnh của nó, mời gọi chúng ta làm những gì ngay lành và với những lệnh cấm của nó ngăn cản chúng ta khỏi làm điều xấu… Không thể thay đổi luật này, cũng không thể loại bỏ bất kỳ phần nào của nó, cũng không thể bãi bỏ nó hoàn toàn; bởi Thượng viện hay người dân, chúng ta không thể thoát khỏi nó, cũng không cần thiết phải tìm người bình luận hay giải thích nó. Và sẽ không có luật ở Rôma, cũng không có luật ở Athens, không có bây giờ, không có sau này; nhưng một luật vĩnh viễn và không thay đổi sẽ chi phối mọi dân tộc vào mọi thời” (III, 22).”
Đức Thánh Cha nói tiếp : “Luật tự nhiên, vốn có giá trị phổ quát, tách rời và vượt lên trên những niềm tin gây tranh cãi khác, tạo thành la bàn để chúng ta xác định phương hướng trong việc lập pháp và hành động, đặc biệt là về các vấn đề đạo đức tế nhị và cấp bách mà, ngày nay hơn trong quá khứ, liên quan đến đời sống cá nhân và quyền riêng tư.”
Về vấn đề này, “Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền, được Liên hợp quốc phê chuẩn và công bố vào ngày 10 tháng 12 năm 1948, hiện là một phần di sản văn hóa của nhân loại. Bản văn đó, luôn luôn có giá trị, có thể góp phần rất lớn vào việc đặt con người, trong sự toàn vẹn bất khả xâm phạm của họ, làm nền tảng cho việc tìm kiếm chân lý, nhờ đó khôi phục phẩm giá cho những ai không cảm thấy được tôn trọng trong thâm tâm họ và theo tiếng gọi của lương tâm họ.”
Thách thức của trí tuệ nhân tạo và tính trỗi vượt của con người
Từ đó, Đức Thánh Cha đề cập đến thách thức của trí tuệ nhân tạo, vốn phải là một công cụ vì thiện ích của con người : “Điều này đưa chúng ta đến sự cân nhắc thứ ba. Mức độ văn minh đạt được trong thế giới của chúng ta và những mục tiêu mà quý vị có trách nhiệm phải đạt được hiện đang phải đối mặt với một thách thức lớn dưới dạng trí tuệ nhân tạo. Đây là một sự phát triển chắc chắn sẽ giúp ích rất nhiều cho xã hội, miễn là việc sử dụng nó không làm xói mòn căn tính và phẩm giá con người cũng như các quyền tự do cơ bản của họ. Đặc biệt, không được quên rằng trí tuệ nhân tạo hoạt động như một công cụ mang lại thiện ích cho con người, không hạ thấp họ, không thay thế họ. Thực tế, những gì đang nổi lên là một thách thức đáng kể, một thách thức đòi hỏi sự quan tâm lớn lao và tầm nhìn xa để dự tính, cả trong bối cảnh các kịch bản mới, các lối sống khỏe mạnh, công bằng và lành mạnh, đặc biệt vì thiện ích của các thế hệ trẻ.”
Đặc biệt, ngài nhắc nhớ : “Cuộc sống cá nhân của chúng ta có giá trị lớn hơn bất kỳ thuật toán nào và các mối quan hệ xã hội đòi hỏi không gian để phát triển vượt xa các khuôn mẫu giới hạn mà bất kỳ cỗ máy vô hồn nào cũng có thể đóng gói sẵn. Chúng ta đừng quên rằng, mặc dù có thể lưu trữ hàng triệu điểm dữ liệu và trả lời nhiều câu hỏi chỉ trong vài giây, nhưng trí tuệ nhân tạo vẫn được trang bị một “bộ nhớ tĩnh” không thể nào so sánh được với bộ nhớ của con người. Trái lại, trí nhớ của chúng ta có tính sáng tạo, năng động, có khả năng tạo sinh, có khả năng hợp nhất quá khứ, hiện tại và tương lai trong một cuộc tìm kiếm ý nghĩa một cách sống động và hiệu quả, với tất cả những hàm ý về mặt đạo đức và hiện sinh mà điều này đòi hỏi (xem Đức Phanxicô, Diễn văn tại Phiên họp G7 về Trí tuệ Nhân tạo, ngày 14 tháng 6 năm 2024).”
Mẫu gương thánh Thomas More
Về tất cả điều này, Đức Lêô XIV đã đề xuất một mẫu gương cho các nhà lãnh đạo chính trị: thánh Thomas More, đã chết như một vị tử đạo vì không chịu chối bỏ lương tâm của mình. Ngài biến thánh nhân thành biểu tượng cho tính ưu việt của sự thật so với bất kỳ hình thức thỏa hiệp chính trị nào. Đức Thánh Cha nhấn mạnh : “Ngài Thomas More là một người trung thành với trách nhiệm công dân của mình, một người phục vụ hoàn hảo của Nhà nước chính vì đức tin của ngài, điều này khiến ngài coi chính trị không phải là một nghề mà là sứ mạng truyền bá sự thật và sự thiện hảo. Ngài “đặt hoạt động công khai của mình để phục vụ con người, đặc biệt là những người yếu đuối và nghèo khổ; ngài giải quyết các tranh chấp xã hội với ý thần công bằng mạnh mẽ; ngài bảo vệ gia đình và bảo vệ nó với sự cam kết dấn thân tích cực; và ngài cổ võ việc giáo dục toàn diện cho giới trẻ” (Tông thư E Sancti Thomae Mori, ngày 31 tháng 10 năm 2000, 4). Sự can đảm mà ngài thể hiện bằng việc sẵn sàng hy sinh mạng sống mình thay vì phản bội sự thật đã khiến ngài, cũng như đối với chúng ta ngày nay, trở thành một vị tử đạo vì tự do và vì tính ưu việt của lương tâm. Cầu mong tấm gương của ngài là nguồn cảm hứng và hướng dẫn cho mỗi người trong quý vị! ”
Tý Linh