nhân tạo. Thông điệp nhận thấy một cách rõ ràng rằng cuộc cách mạng kỹ thuật số đang làm thay đổi chính ngữ pháp của xung đột. Bên cạnh chiến tranh thông thường, các hình thức đối đầu mới đang nổi lên – các cuộc tấn công mạng, thao túng thông tin, ảnh hưởng thuật toán và tự động hóa việc ra quyết định chiến lược – thường nằm ngoài các phạm trù và sự bảo vệ được thiết lập bởi luật pháp quốc tế truyền thống.

Lời kêu gọi “giải giới trí tuệ nhân tạo” không phải là sự bác bỏ đổi mới công nghệ hay một sự hoài niệm. Đúng hơn, đó là lời kêu gọi giải phóng sự phát triển công nghệ khỏi lôgic độc quyền của cạnh tranh và thống trị, khôi phục nó vào phạm vi trách nhiệm chung, nơi nó có thể được hướng tới công ích. Như Đức Giáo hoàng Lêô XIII đã lập luận hơn một thế kỷ trước về hậu quả xã hội của công nghiệp hóa, Giáo hội không thể im lặng trước những bước ngoặt lịch sử đe dọa phẩm giá con người. Sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo chính là một thời điểm như vậy.

Vì lý do này, Đức Lêô XIV kêu gọi các thể chế quốc tế khẩn trương đối mặt với thách thức quản lý trí tuệ nhân tạo, phát triển các khuôn khổ đạo đức chung có khả năng hướng dẫn thiết kế, triển khai và giám sát nó. Ở đây, bất chấp mọi khó khăn hiện tại, chủ nghĩa đa phương vẫn là chân trời khả thi duy nhất. Không một Nhà nước nào, dù hùng mạnh đến đâu, có thể tự mình áp đặt những giới hạn hiệu quả đối với một sự chuyển đổi công nghệ có phạm vi vượt ra ngoài biên giới quốc gia.

Sự cần thiết của ngoại giao

Tuy nhiên, Magnifica Humanitas rốt cuộc không phải là một văn kiện bi quan. Đức Lêô XIV lên tiếng như một chứng nhân cho niềm hy vọng, chính vì ngài nhìn thấy rõ những nguy hiểm của hiện tại nên mới có thể chỉ ra những con đường đổi mới. Ngoại giao và chủ nghĩa đa phương không phải là những thể chế cần bị loại bỏ chỉ vì chúng không hoàn hảo; chúng là những công cụ cần được cải cách, củng cố và thúc đẩy bởi niềm xác tín luân lý mới.

Trong tầm nhìn này, hòa bình không chỉ đơn thuần là sự vắng mặt của xung đột vũ trang. Đó là thành quả của công lý được chia sẻ giữa các dân tộc, của một trật tự quốc tế trong đó tất cả các quốc gia đều có thể nhận ra mình được đại diện và bảo vệ, và của các hệ thống quản lý toàn cầu có khả năng đáp ứng những nhu cầu cơ bản nhất của nhân loại – lương thực, chỗ ở, sức khỏe, giáo dục, an ninh – thay vì chỉ phục vụ lợi ích của những kẻ quyền lực.

Do đó, đối thoại không chỉ đơn thuần là một lựa chọn chính sách trong số nhiều lựa chọn khác. Đó là một mệnh lệnh luân lý. Đức Giáo hoàng nhấn mạnh điều này với xác tín của một người hiểu rằng lời nói, khi bắt nguồn từ thiện chí chân thành muốn gặp gỡ người khác, có sức mạnh xây dựng những cây cầu nơi mà lôgic của quyền lực chỉ nhìn thấy sự chia rẽ. “Xây dựng hòa bình thông qua công lý” nổi lên như một trong những nguyên tắc chỉ đạo mà Thông điệp đề xuất không chỉ cho các chính phủ và các tổ chức quốc tế, mà còn cho mỗi người trong phạm vi trách nhiệm của mình.

Như mọi khi, giáo huấn xã hội Công giáo không đưa ra những bản kế hoạch kỹ thuật. Thay vào đó, nó cung cấp các tiêu chí để phân định: phẩm giá con người, mục đích phổ quát của của cải, ưu tiên chọn lựa người nghèo, chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta, và theo đuổi hòa bình. Sau đó, nó kêu gọi các cá nhân, cộng đồng, chính phủ và các chủ thể quốc tế cùng nhau chuyển những nguyên tắc này thành hành động cụ thể. Khi làm như vậy, nó đưa ra một lời mời gọi vượt qua những chia rẽ về ý thức hệ và ranh giới tín ngưỡng, nói lên những gì phổ quát trong lương tâm con người.

Tái xây dựng ngữ pháp “Chúng ta”

Cuối cùng, tương lai của chủ nghĩa đa phương phụ thuộc vào một lựa chọn mang tính nhân học trước khi mang tính chính trị: quyết định nhận ra ở người khác – cho dù đó là một quốc gia khác, một dân tộc khác, hay một cá nhân khác – không phải là một kẻ thù cần kiềm chế hay một công cụ để khai thác, nhưng là một đối tác trong trách nhiệm chung đối với thế giới chung của chúng ta.

Thông điệp Magnifica Humanitas nhắc nhở chúng ta rằng sự lựa chọn này không bao giờ có thể được xem nhẹ. Những dấu hiệu cảnh báo hữu hình trên khắp thế giới đương đại đòi hỏi một phản ứng được đánh dấu bằng lòng can đảm, trí tưởng tượng và sự rõ ràng về luân lý. Một thế giới đánh mất điều mà một trong những nhà bình luận sắc sảo nhất của Thông điệp đã gọi là “ngữ pháp chúng ta” là một thế giới làm suy yếu nền dân chủ và hòa bình, các thể chế quốc tế và phẩm giá con người.

Đối với cả người tin và người không tin, Magnifica Humanitas nằm trong số những văn kiện hiếm hoi có khả năng vượt qua ranh giới tôn giáo và nói với tất cả những ai nghiêm túc suy ngẫm về tương lai chung của nhân loại. Trong thời đại ngày càng bị chi phối bởi sự phân mảnh, nỗi sợ hãi, và sự cạnh tranh giành uy thế công nghệ, Đức Lêô XIV lại chọn nói lên ngôn ngữ của trách nhiệm chung.

Đó không phải là chuyện nhỏ. Thật vậy, đó có thể là ngôn ngữ duy nhất mà thời đại chúng ta không thể tiếp tục phớt lờ.

Maurizio Martina, Phó Tổng Giám đốc FAO

—————————————————–

Tý Linh chuyển ngữ

(nguồn : Vatican News)