Khi yêu cầu Đức Giáo hoàng Lêô XIV “hãy bám vào những vấn đề luân lý”, nói cách khác là hãy lo việc của mình, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance đã sai lầm. Đối với Giáo hội, quan tâm đến luân lý, đó cũng là quan tâm đến chính trị.

Những lời lẽ khiêu khích của Donald Trump nhằm vào Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã gây ra những phản đối dữ dội trong giới bảo thủ Mỹ, chưa kể đến các nhà chức trách của Giáo hội Mỹ. Việc cho rằng Đức Giáo hoàng “yếu kém trong việc chống tội phạm”, “kém cỏi trong chính sách đối ngoại” và “phục tùng cánh tả cực đoan” rõ ràng là không thể chấp nhận được. Đức cha Robert Barron, Giám mục Công giáo của Winona-Rochester, Minnesota, và là thành viên được bổ nhiệm vào Ủy ban Tự do Tôn giáo của Nhà Trắng, đã yêu cầu Tổng thống xin lỗi Đức Thánh Cha. Kiên quyết trong lập trường, Donald Trump đồng ý gỡ bỏ hình ảnh mình trong vai Chúa Kitô chữa lành, nhưng không hề lùi bước trước những lời công kích chống lại Đức Lêô XIV: “Tôi không muốn một vị Giáo hoàng cho rằng việc Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là điều chấp nhận được.” Mặc dù sau đó ông đã làm dịu bớt những lời công kích chống lại người đứng đầu Giáo hội Công giáo, nhưng tổng thống Mỹ vẫn tiếp tục tấn công, dạy cho Giáo hoàng một bài học về sự thực tế trong “thế giới tàn khốc”.

“Bám vào các vấn đề luân lý”

Trước làn sóng phản đối, các cuộc phản công buộc đã được tiến hành. Phó tổng thống, một người trở lại đạo Công giáo, đã cố gắng làm như vậy, nhưng J.D. Vance lại khơi lại cuộc tranh cãi. Vào ngày 13 tháng 4, trên kênh Fox News, ông tuyên bố: “Trong một số trường hợp, sẽ tốt hơn nếu Vatican bám vào các vấn đề luân lý” và “hãy để Tổng thống Hoa Kỳ bám vào việc định liệu chính sách công của Mỹ.” Ngày hôm sau, liên quan đến “chiến tranh chính đáng,” ông thậm chí còn nói rõ: “Cũng như việc Phó Tổng thống Hoa Kỳ cần thận trọng khi phát biểu về các vấn đề chính sách công, tôi nghĩ điều rất quan trọng là Giáo hoàng cũng cần thận trọng khi phát biểu về các vấn đề thần học.” Rõ ràng, người trở lại Công giáo J.D. Vance vẫn còn một chặng đường dài để hiểu biết giáo lý. Câu hỏi cơ bản, vốn không phải là mới, gồm hai phần: Giáo hội có làm chính trị không? Chính trị có nền tảng đạo đức không?

« Khi J.-D. Vance thừa nhận thẩm quyền luân lý của Giáo hội, ông ấy đúng, ngoại trừ việc ông ấy giới hạn luân lý trong phạm vi cá nhân, như thể luân lý không có tầm ảnh hưởng xã hội, và do đó, không có tầm ảnh hưởng chính trị ».

Câu trả lời rất đơn giản, dù cần phải phân biệt nhiều điểm. Không, Giáo hội không làm chính trị theo nghĩa chính trị hệ tại việc tìm kiếm các giải pháp cụ thể để thực hiện công ích. Cho rằng Đức Giáo hoàng rao giảng để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là điều vô lý. Tuy nhiên, liệu Giáo hội có thẩm quyền can thiệp vào lĩnh vực chính trị không? Có, theo nghĩa là các lựa chọn chính trị có nền tảng đạo đức. Khi J.-D. Vance thừa nhận thẩm quyền luân lý của Giáo hội, ông ấy đúng, ngoại trừ việc ông ấy giới hạn luân lý trong phạm vi cá nhân, như thể luân lý không có tầm ảnh hưởng xã hội, và do đó, không có tầm ảnh hưởng chính trị . Quan niệm cá nhân chủ nghĩa và tự do này về luân lý là rất cấp tiến. Điều này thật đáng ngạc nhiên, khi đến từ một nhân vật chính trị được cho là bảo thủ, vốn ở đây ủng hộ một tầm nhìn chuyên chế về chính trị, nơi quyền lực không có giới hạn: các nguyên tắc của nó phụ thuộc vào sự đồng thuận xã hội của thời điểm hiện tại, hoặc vào sự tùy tiện của sự toàn năng của nó.

Vai trò của tôn giáo

Việc thu hẹp luân lý và tôn giáo vào phạm vi riêng tư không chỉ tương đối hóa thiện và ác, mà còn giải phóng chính trị khỏi luân lý. Nếu J.-D. Vance đi xa hơn trong nền giáo dục Công giáo của mình, ông sẽ biết rằng trong hệ thống Kitô giáo, nhưng trước tiên từ thời Aristote, chính trị không chỉ không thể tách rời khỏi luân lý, mà chính trị còn là một phần của luân lý. “Chính trị phải tuân theo các quy tắc luân lý, ngay cả khi luân lý tự nó không phải là chính trị, cũng không phải ngược lại, nếu chính trị tự nó không phải là luân lý, nhà thần học Joseph Ratzinger giải thích vào năm 1994. Nói cách khác: thông điệp về Nước Thiên Chúa có ý nghĩa đối với chính trị, không phải ở cấp độ cánh chung học, mà ở cấp độ đạo đức chính trị” (La Mort et l’Au-delà, Fayard, tr. 67).

Điều này không có nghĩa là Giáo hội thực thi quyền bính trên chính trị, mà là Giáo hội có quyền hợp pháp can thiệp để soi sáng lương tâm, kể cả trong lĩnh vực chính trị. Đức Bênêđíctô XVI đã diễn đạt điều này một cách rõ ràng trong bài phát biểu nổi tiếng của ngài tại Westminster:

“Theo cách tiếp cận này, vai trò của tôn giáo trong cuộc tranh luận chính trị không phải là cung cấp những chuẩn mực đó, như thể những người không tin không thể biết đến chúng – càng không phải là đề xuất các giải pháp chính trị cụ thể, điều mà dù sao cũng nằm ngoài thẩm quyền của tôn giáo – nhưng là giúp thanh lọc lý trí và mang lại sự soi sáng để áp dụng nó vào việc khám phá các nguyên tắc luân lý khách quan” (17 tháng 9 năm 2010).

Trong bài phát biểu trước đoàn ngoại giao ngày 9 tháng Giêng, Đức Giáo hoàng Lêô XIV cũng nói điều tương tự, trích dẫn lời Thánh Augustinô: “Thành Quốc Thiên Chúa không đề xuất một chương trình chính trị, nhưng đưa ra những suy tư quý giá về các vấn đề cơ bản của đời sống xã hội và chính trị, chẳng hạn như việc tìm kiếm một sự chung sống công bằng và hòa bình hơn giữa các dân tộc.”

Một nền luân lý bén rễ sâu vào thực tại

Do đó, Giáo hội tôn trọng quyền tự trị của chính trị, mà các lựa chọn của nó mang tính tương đối, chịu sự tranh luận dân chủ một cách hợp pháp, nhưng được hướng dẫn bởi các chuẩn mực luân lý khách quan vốn được ghi khắc trong bản tính con người. Chính những nguyên tắc luân lý phổ quát này mà Giáo hội nhắc lại. Đó là sứ mạng của Giáo hội. Một điểm cuối cùng: các nguyên tắc luân lý được Giáo hội và Đức Giáo hoàng nhắc lại không phải là những chân lý tuyệt đối trừu tượng, giống như một lý tưởng trừu tượng nào đó nhằm truyền cảm hứng cho hành vi tốt đẹp của cá nhân hoặc tập thể. Chẳng hạn, việc cho rằng Đức Giáo hoàng hoàn toàn không biết gì về thực tế của chế độ Iran là hoàn toàn không nghiêm túc. Trong thông điệp nói với các đại sứ, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã chứng minh rằng, đối với Giáo hội, được dạy dỗ bởi kinh nghiệm, thật là ảo tưởng khi tin rằng “hòa bình được chinh phục bằng vũ lực, như một điều kiện để khẳng định sự thống trị của riêng mình,” vì điều đó có nguy cơ “đe dọa nghiêm trọng đến Nhà nước pháp quyền, vốn là nền tảng của mọi sự chung sống hòa bình.” Không có gì sai lầm, ngây thơ hay trừu tượng trong nhận định này. Một vị giáo sĩ khác của Giáo hội thế kỷ này, Đức Hồng y Jorge Maria Bergoglio, đã nói : “Đây không phải là vấn đề rao giảng một thứ đạo đức giả tạo, nhưng là đối mặt với thực tại từ một góc nhìn đạo đức, luôn luôn bén rễ sâu vào thực tại” (Buenos Aires, Thánh lễ Te Deum ngày 25 tháng 5).

—————————————-

Tý Linh chuyển ngữ

(nguồn: Philippe de Saint-Germain , Aleteia)