Trong cuộc gặp gỡ bàn về những thách thức và hy vọng cho tương lai của người dân Peru, diễn ra vào thứ Năm, ngày 12/11 tại Lima, Đức Lêô XIV đã đặt phẩm giá con người làm trọng tâm trong bài phát biểu của mình. Ngài kêu gọi người dân Peru vượt qua những chia rẽ, cùng nhau chung tay xây dựng một xã hội công bằng hơn, đầy tình huynh đệ và bao trùm hơn, một xã hội được đặt nền tảng trên gia đình, lao động, sự đa dạng văn hóa và sự tôn trọng đối với phụ nữ. Chính Học thuyết xã hội của Giáo hội cung cấp những yếu tố để thấu hiểu điều này. Và cũng chính trên nền tảng trung tâm của phẩm giá con người mà các nguyên tắc thiết yếu khác, như công ích, liên đới và bổ trợ, được xây dựng, để định hướng các quyết định ở cấp độ cá nhân, gia đình, doanh nghiệp và thể chế.

Dưới đây là diễn văn của Đức Thánh Cha :

Anh chị em thân mến,

Dân tộc Peru thân mến của tôi, xin chào!

Cảm ơn anh chị em đã hiện diện tại đây và đón tiếp tôi với tấm lòng rộng mở, trong tư cách là người anh em và người bạn đồng hành của anh chị em. Anh chị em khiến tôi cảm thấy như đang ở chính ngôi nhà của mình vậy. Xin chân thành cảm ơn anh chị em! Trong những ngày này, tôi mong muốn bước đi cùng anh chị em, như thánh Gioan Tẩy Giả, để làm chứng cho Ánh Sáng soi chiếu mọi người: Chúa Giêsu Kitô, Con Thiên Chúa (x. Ga 1,6–9). Chúng ta hãy cùng lắng nghe Tôn Sứ, Đấng được tôn kính cách đặc biệt trên mảnh đất này dưới tước hiệu “Chúa của Phép lạ”, để chúng ta có thể đón nhận những điều Người muốn nhắn gửi đến đất nước Peru trong những ngày này.

Những thách thức mà anh chị em đã nêu không thể được giải quyết một cách tách biệt, bởi vì gia đình, sự đa dạng văn hóa, thế giới lao động và hoàn cảnh của nữ giới đều là thành phần của một thực tại nhân sinh duy nhất, tùy thuộc nhau một cách sâu xa. Học thuyết xã hội của Giáo hội cung cấp cho chúng ta những yếu tố để thấu hiểu điều này: trọng tâm của mọi tổ chức xã hội, kinh tế và chính trị phải là nhân vị, được tạo dựng theo hình ảnh và giống Thiên Chúa, được ban cho một phẩm giá vô hạn và được mời gọi sống trong mối tương quan với tha nhân. Chính trên nền tảng này, lợi ích của cá nhân, gia đình và xã hội được hòa quyện thành cùng một thực tại duy nhất.

Chính trên nền tảng trung tâm của phẩm giá con người mà các nguyên tắc thiết yếu khác, như công ích, liên đới và bổ trợ, được xây dựng, để định hướng các quyết định ở cấp độ cá nhân, gia đình, doanh nghiệp và thể chế.

Sự sống con người không nảy sinh từ hư vô : nó bắt nguồn từ tình yêu giữa một người nam và một người nữ, những người, khi trao hiến bản thân cho nhau, đã mở lòng đón nhận món quà là một sự hiện hữu mới. Con cái là hoa trái của sự hiệp thông này, chứ không phải là một sản phẩm, và ngay từ khởi đầu, nó đã mang trong mình dấu ấn của mối quan hệ mà từ đó nó xuất thân. Khởi đầu của chúng, trong sự mong manh tột cùng, được che chở trong lòng người mẹ, nơi đón nhận đầu tiên, trong đó sợi dây liên kết nguyên thủy này được thể hiện qua sự gần gũi và chở che. Theo ý định của Đấng Tạo Hóa, con người được thụ thai và lớn lên trong mạng lưới các mối tương quan này. Như vậy, phẩm giá của sự sống sơ sinh tìm thấy không gian riêng của nó trong gia đình.

Được soi sáng bởi Tin Mừng và phù hợp với các khoa học nhân văn, Truyền thống của Giáo hội khẳng định rằng gia đình là xã hội tự nhiên đầu tiên, sở hữu những quyền vốn có của riêng mình. Điều này có nghĩa là gia đình tồn tại trước bất kỳ văn bản luật pháp nào, vốn chỉ nên công nhận và bảo vệ gia đình, và các thể chế công cộng phải trợ giúp gia đình, chứ không phải thay thế nó (xem Tóm lược Học thuyết Xã hội của Giáo hội, số 214).

Chắc chắn, như anh chị em đã lưu ý, những thay đổi về văn hóa đã làm biến đổi các vai trò truyền thống của nam giới và nữ giới vốn đang tìm cách xây dựng những thái độ và lối sống mới, cả trong gia đình lẫn ngoài xã hội, đôi khi thông qua những con đường sai lệch (xem Văn kiện Aparecida, số 49). Hoàn cảnh này càng đòi hỏi chúng ta phải tái khẳng định, với niềm xác tín mạnh mẽ hơn, rằng Thiên Chúa đã tạo dựng con người gồm nam và nữ (x. St 1,27), và chỉ trong sự kết hợp này, tính hỗ tương và bổ túc cho nhau mới được thể hiện, từ đó khơi nguồn cho tình phụ tử và mẫu tử, tình con cái và tình huynh đệ, cũng như sự dấn thân của mọi người trong việc xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

Tuy nhiên, việc sống phù hợp với căn tính nam giới và nữ giới không biện minh cho sự bất bình đẳng trong việc phân chia công việc gia đình, cũng không biện minh cho việc một người phối ngẫu phải phục tùng người kia. Chúng ta cần tiếp tục nỗ lực để hài hòa hóa vai trò của nam giới và nữ giới trong gia đình, đồng thời khẳng định rằng cả hai đều đồng trách nhiệm trong việc xây dựng tương lai của xã hội.

Đức tin mang lại cho chúng ta một cách hiểu về con người, giúp chúng ta vượt qua những căng thẳng nảy sinh khi xem xét các trào lưu văn hóa mới. Như thế, tình yêu Kitô giáo giúp chúng ta nhận ra rằng yêu thương, đó là phục vụ Thiên Chúa và tha nhân. Chính qua cách hiểu này mà ý nghĩa sâu xa của việc làm cha, làm mẹ, con cái, cháu chắt hay ông bà được sáng tỏ ; bằng cách thúc đẩy sự đối thoại, lòng kiên nhẫn, sự tử tế, tinh thần tha thứ và việc phục vụ lẫn nhau (x. 1 Cr 13). Việc đào sâu suy tư này trở thành nguồn mạch phong nhiêu cho đời sống tâm linh trong gia đình.

Mỗi thành viên trong gia đình đều được mời gọi sinh lợi những ân huệ và tài năng được ban cho mình, theo cách thức độc đáo và đầy sáng tạo. Không ai được miễn trừ khỏi việc quan tâm đến người khác, có những cử chỉ tế nhị và dịu dàng, làm việc một cách có trách nhiệm, kiên nhẫn lắng nghe, giáo dục bằng chính tấm gương của mình. Về phương diện này, tôi muốn bày tỏ lòng tri ân đến tất cả những người mẹ thường phải chịu nhiều đau khổ, đơn độc, phải đối mặt với vô vàn khó khăn trong việc nuôi dạy con cái, để con cái được lớn lên khỏe mạnh và trở thành những người tốt. Tôi cũng xin cảm ơn đặc biệt những người nữ này – các bà mẹ, các dì, các bà – đã can đảm truyền lại đức tin và niềm hy vọng vững chắc cho các thế hệ tương lai, thông qua gương sống của họ.

Chúng ta cũng biết rằng nhiều gia đình bị tổn thương sâu sắc, bị chia rẽ bởi khó khăn kinh tế hay do di cư sang các nước khác, chịu nhiều tổn thương bởi sự xâm nhập của các thói hư tật xấu như nghiện cờ bạc, cá độ, nghiện rượu, lạm dụng ma túy, ngược đãi hoặc bạo hành gia đình. Thiên Chúa yêu thương tất cả các gia đình, đặc biệt là những gia đình đang trải qua những thời khắc cam go. Với họ, tôi muốn nhắn nhủ rằng: đừng bỏ cuộc trước những khó khăn! Hãy nhìn vào Thánh Gia như một tấm gương: đối với các ngài, việc xây dựng một mái ấm cũng chẳng hề dễ dàng. Giống như nhiều gia đình của chúng ta, các Ngài đã phải giữ vững đức tin và lòng tín thác vào Thiên Chúa trong những hoàn cảnh bất định và bấp bênh; các ngài đã phải di cư và làm việc để chu cấp cho các nhu cầu của mình; các ngài đã phải đối mặt với sự cô đơn, nỗi đau và cả sự thiếu thấu hiểu. Nhưng các ngài cũng dạy chúng ta rằng, khi Thiên Chúa hiện diện trong gia đình, chúng ta hoàn toàn có thể lớn lên và tiếp tục tiến bước, đối diện với các vấn đề, đứng vững dưới chân thập giá và cùng nhau chia sẻ niềm vui của đức tin.

Một thách thức rất thời sự – điều mà chính anh chị em cũng đã gợi lên – liên quan đến tác động của thế giới kỹ thuật số đối với gia đình. Gần đây, trong thông điệp Magnifica humanitas, tôi đã giải thích rằng công nghệ ngày nay có nguy cơ thay thế cuộc sống chung thực sự, khiến các thành viên trong gia đình rơi vào sự xao nhãng và đôi khi là cả những nội dung có hại. Về vấn đề này, cần thiết phải có một sự liên minh giữa các nhà hữu trách chính trị, các cơ sở giáo dục và các gia đình để cùng nhau giải quyết những vấn đề phát sinh (x. số 142).

Những người con trong các gia đình chúng ta cũng chính là những công dân của đất nước Peru. Họ là các doanh nhân và người lao động tại các thành phố cũng như vùng nông thôn của chúng ta. Điều này đưa chúng ta đến với thế giới kinh doanh, được mời gọi đóng vai trò chủ đạo trong việc xây dựng công ích. Doanh nghiệp là một cộng đồng gồm những con người, trong đó tư bản, ban lãnh đạo và lao động phải cùng hướng tới sự phát triển con người toàn diện (xem Tóm lược Học thuyết Xã hội của Giáo hội, số 338). Do đó, các cơ quan thẩm quyền cần hỗ trợ các doanh nhân và người lao động bằng cách thiết lập một khuôn khổ pháp lý công bằng, đồng thời bảo đảm sự cân bằng hợp lý giữa lao động, thời gian nghỉ ngơi và đời sống gia đình. Sự ổn định của các mối quan hệ nhân bản và kinh tế bền vững trong các gia đình thuộc về trách nhiệm chung.

Khi nhận thức được sự tương tùy sống còn này, chúng ta khám phá ra rằng công ích là việc cùng nhau chinh phục một thiện ích trỗi vượt hơn (xem Magnifica humanitas, số 62), để của cải và các nguồn lực của xã hội không chỉ hướng đến lợi nhuận của một nhóm thiểu số, mà còn góp phần vào sự phát triển của tất cả mọi người (x. ibid., số 65).

Trong mối tương tùy này, giáo dục trở thành một công cụ cụ thể cho phép hiện thực hóa các nguyên tắc này. Việc giáo dục con cái ngày nay với sự tôn trọng phẩm giá của chúng sẽ bảo đảm một xã hội chính trực cho tương lai. Về phương diện này, một Nhà nước sẽ củng cố nền tảng cho một xã hội công bằng và hòa bình khi thúc đẩy một chính sách xã hội đặt trọng tâm vào phẩm giá bình đẳng của mọi người, một chính sách hỗ trợ các gia đình, bảo đảm một chính sách giáo dục nhằm đào tạo nhân bản và trí thức cho học sinh, cũng như một chính sách lao động bảo vệ cả phẩm giá của lao động lẫn sáng kiến ​​cá nhân (x. ibid., số 168).

Vị thế trung tâm của phẩm giá con người cũng soi sáng cách chúng ta lĩnh hội sự đa dạng văn hóa. Peru là một đất nước tuyệt vời, chính nhờ sự phong phú về văn hóa, ngôn ngữ, lịch sử và các vùng miền. Như chúng ta cùng hát điệu valse của người Creole: “Những ngọn núi giàu có, những vùng đất tươi đẹp; những bãi biển rạng rỡ, những đất đai màu mỡ; những đỉnh núi phủ tuyết, những dòng sông, khe vực… Đó chính là Peru của tôi!” Sự khác biệt thúc đẩy các cuộc gặp gỡ và làm phong phú cho nhau. Chính vì chúng ta khác biệt mà chúng ta tạo nên một sự thống nhất chung: cộng đồng.

Tuy nhiên, cũng như trong bất kỳ hình thức chung sống nào của con người, đôi khi những vết thương lịch sử và sự ngờ vực khiến việc hiểu biết lẫn nhau trở nên khó khăn. Việc sử dụng những cách diễn đạt hoặc có những hành vi nhằm phân loại, xúc phạm hay phán xét người khác dựa trên ngoại hình, nguồn gốc hoặc địa vị xã hội là điều không thể chấp nhận được, lấy cớ là một số “trò đùa” hay các tiếng lóng thông tục. Bên cạnh việc “giải giới” ngôn ngữ bằng cách loại bỏ những từ ngữ gây tổn thương (xem Sứ điệp Mùa Chay, ngày 5 tháng 2 năm 2026), chúng ta cũng cần phải “giải giới” thái độ của chính mình.

Sự hiền lành có thể giải giới những thái độ hung hăng. Chính Chúa Giêsu mời gọi chúng ta: “Hãy học với tôi, vì tôi có lòng hiền hậu và khiêm nhường” (Mt 11,29). Sự hiền lành này không phải là biểu hiện của sự yếu đuối, nhưng là một sức mạnh nội tâm giúp tiết chế cơn giận và lòng oán hận, bằng cách chuyển hóa chúng thành sự kiên nhẫn, tinh thần đối thoại và thái độ sẵn sàng hòa giải. Chúa Giêsu đã thể hiện nhân đức này ở mức độ cao nhất trong cuộc Khổ nạn của Người, khi Người phản ứng trước những hành vi xúc phạm nhắm vào mình mà không hề dùng đến bạo lực hay đe dọa. Chúng ta hãy cầu nguyện để, trong vương quốc của mặt trời, intipa imperion, chúng ta có thể phản chiếu ánh sáng chính là Đức Kitô, “Vầng Đông từ chốn cao vời” (Lc 1,78).

Trong bối cảnh này, làm sao không kể đến thánh Toribio de Mogrovejo ; ngài đã loan báo Tin Mừng, mà không hề áp đặt, giữa các dân tộc đa dạng nói những ngôn ngữ khác nhau, đồng thời đối diện với thách thức về sự chung sống hòa bình, sự hiệp nhất và sự hiệp thông trong Chúa Kitô.

Sự đa dạng văn hóa có thể trở thành phương thế dẫn đến hòa bình khi chúng ta bắt đầu nhìn nhận những người khác biệt như một người anh em xứng đáng được tôn trọng. Sự hiệp nhất trong đa dạng là công trình của Chúa Thánh Thần và, đồng thời, đó cũng là điều mà chúng ta phải vun đắp và củng cố, để trở thành dấu chỉ của sự hiệp nhất trong Chúa Kitô (x. Cv 2). Giáo hội Công giáo ôm trọn cả thế giới, trong khi vẫn tiếp nhận những nét riêng biệt của từng nơi (x. Magnifica humanitas, số 26). Giáo hội nói mọi ngôn ngữ (x. thánh Augustinô, Bài giảng 268), như Sách Giáo lý Lima đã nêu rõ.

Việc nhìn nhận phẩm giá con người cũng đòi hỏi phải thúc đẩy một cách hiệu quả sự hiện diện, sự tôn trọng và sự tham gia của nữ giới. Những đóng góp của họ trong mọi lĩnh vực của xã hội và Giáo hội là điều không thể thiếu. Thật đáng buồn khi thấy vẫn còn tồn tại não trạng “trọng nam khinh nữ” vốn được biểu hiện qua sự vắng mặt của người cha trong đời sống gia đình, cũng như các hành vi lạm dụng và bạo hành đối với phụ nữ, qua đó phớt lờ sự mới mẻ của Kitô giáo, vốn nhìn nhận và tuyên bố rằng cả nam giới và nữ giới đều có phẩm giá và trách nhiệm ngang nhau (x. Bênêđictô XVI, Bài diễn văn khai mạc Hội nghị chung lần thứ 5 của các Giám mục Mỹ Latinh và Caribe, Aparecida, 2007).

Phụ nữ sống trong cảnh nghèo đói hoặc xuất thân các cộng đồng bản địa và người Mỹ gốc Phi, vì thế có thể chịu sự gạt ra bên lề xã hội đến hai lần (xem Tài liệu Aparecida, số 454). Do đó, thật đau lòng khi ghi nhận rằng ​​tình trạng bạo lực đối với phụ nữ – những người có thể là bà, mẹ, chị em gái hay con gái của chúng ta – vẫn là một thực tế gây tổn thương cho toàn thể nhân loại.

Tôi muốn nhắc lại một lời kêu gọi khẩn thiết, không chỉ gửi tới những anh chị em trong đức tin, mà còn tới tất cả những người thiện chí: chúng ta hãy trân trọng phụ nữ! Hãy bảo vệ và tôn trọng các em gái! (xem Magnifica humanitas, số 57).

Giáo hội trân trọng sự phong phú, những tài năng và sự nhạy bén độc đáo nơi phụ nữ, mà hình mẫu tuyệt vời nhất của họ chính là Đức Trinh Nữ Maria, “người Nữ mới và là Kitô hữu hoàn hảo, quy tụ nơi mình những hoàn cảnh đặc trưng nhất của đời sống nữ giới” (Thánh Phaolô VI, Marialis Cultus, số 36). Thật vậy, Tin Mừng cho thấy Mẹ là một người nữ tự do và mạnh mẽ, luôn hướng về việc thực sự bước theo Chúa Kitô và đồng hành với sứ mạng của Giáo hội (x. Tài liệu Aparecida, số 266).

Anh chị em thân mến, gia đình, thế giới kinh doanh, sự đa dạng văn hóa và vai trò của nữ giới do đó đều cùng hướng về một đòi hỏi duy nhất: xây dựng một xã hội trong đó mỗi người đều có thể sống trong phẩm giá và đóng góp vào công ích. Những cơ cấu công bằng là điều cần thiết, nhưng chưa đủ. Cần phải có cả những tâm hồn chính trực, tận tâm tìm kiếm công ích, để vượt qua tham nhũng, bạo lực và chủ nghĩa cá nhân (xem Magnifica humanitas, số 169).

Với tư cách là những môn đệ truyền giáo của Chúa Giêsu Kitô, chúng ta hãy biến gia đình mình thành trường học của tình huynh đệ; biến các doanh nghiệp của chúng ta thành những cộng đồng trong đó một công việc xứng đáng và trách nhiệm xã hội ngự trị; biến những khác biệt văn hóa thành những cơ hội gặp gỡ; và biến các thể chế của chúng ta thành những không gian nơi nữ giới và nam giới có thể tham gia và đóng góp cho công ích. Bằng cách này, chúng ta sẽ tiến tới một xã hội công bằng hơn, nơi phẩm giá của mỗi nhân vị là nền tảng cho một nền hòa bình đích thực. Cảm ơn anh chị em rất nhiều.

——————————————

Tý Linh chuyển ngữ

(nguồn : vatican.va)