Bằng cách nhắm mục tiêu vào Đức Giáo hoàng Lêô XIV, Trump đã phơi bày những giới hạn của quyền lực khi đối mặt với một thẩm quyền đạo đức mà nó không thể dập tắt.

Một tiếng nói đạo đức có thể bị phớt lờ, bác bỏ hoặc bị lợi dụng. Nhưng nó không thể dễ dàng được gọi tên như là địch thủ bởi cơ quan quyền lực nhất thế giới — trừ khi tiếng nói đó đã gây ra tổn thương quá lớn.

Khi Donald Trump chọn nhắm mục tiêu trực tiếp vào Đức Giáo hoàng Lêô XIV, bằng hai tuyên bố ngắn gọn nhưng rõ ràng (một được đăng trên Truth Social, một được nói to với một phóng viên), ông đã làm điều mà những người tiền nhiệm của ông đã tránh: ông đưa một vị Giáo hoàng vào đấu trường tranh luận nội bộ của Mỹ như một trở ngại cần phải bị trừng trị. Cử chỉ đó, hơn cả nội dung của nó, mới là sự kiện đáng để đọc.

Thông điệp của Trump rất thẳng thắn. Ông nói rằng Giáo hoàng Lêô “kém cỏi trong chính sách đối ngoại”, nên “quay trở lại đúng hướng”, nên ngừng “làm tổn thương Giáo hội Công giáo”, và nên biết ơn chính tổng thống. Ông đối lập Giáo hoàng với chính anh trai mình, Louis Prevost, một người ủng hộ Trump, lôi cả những tình cảm gia đình thân thiết nhất vào cuộc tranh luận. Ý nghĩa ngầm rõ ràng hơn lời nói: Tôi không muốn một vị Giáo hoàng chỉ trích Tổng thống Hoa Kỳ.

“Đây là nghịch lý cốt lõi của vụ việc: bằng cách cố gắng làm mất uy tín của Đức Lêô, Trump đã chứng thực tầm ảnh hưởng của ngài. Cuộc tấn công là một sự thừa nhận bi thảm về tầm ảnh hưởng. Đó là cử chỉ của một chính quyền không thể dung nạp một tiếng nói mà họ không thể bịt miệng, và do đó, một cách vụng về, cố gắng đẩy tiếng nói đó ra khỏi phạm vi ngôn luận hợp pháp”.

Một lời tuyên bố về sự bất lực

Điều đầu tiên cần nói về cuộc tấn công này là những gì nó không phải. Nó không phải là dấu hiệu của sức mạnh. Quyền lực chính trị chống lại tiếng nói đạo đức chỉ khi nó không thể kiềm chế được tiếng nói đó. Nếu Đức Lêô không có tầm ảnh hưởng, ngài sẽ không đáng được nhắc đến trên Truth Social. Ngài được nhắc đến chính bởi vì lời nói của ngài đã bắt đầu để lại dấu ấn — trong lương tâm của người Công giáo Mỹ, trong các văn phòng ngoại giao châu Âu, trong chính bộ máy quân sự mà vài tuần trước đó đã cảm thấy cần phải triệu tập Sứ thần Tòa Thánh, Đức Hồng y Christophe Pierre, đến Lầu Năm Góc. Tấn công Đức Giáo hoàng là thừa nhận rằng Đức Giáo hoàng có tầm quan trọng.

Đây là nghịch lý cốt lõi của vụ việc: bằng cách cố gắng làm mất uy tín của Đức Lêô, Trump đã chứng thực tầm ảnh hưởng của ngài. Cuộc tấn công là một sự thừa nhận bi thảm về tầm ảnh hưởng. Đó là cử chỉ của một chính quyền không thể dung nạp một tiếng nói mà họ không thể bịt miệng, và do đó, một cách vụng về, cố gắng đẩy tiếng nói đó ra khỏi phạm vi ngôn luận hợp pháp.

Hai ngữ pháp, chứ không phải hai con người

Khung hình hấp dẫn nhất — “Trump đấu với Giáo hoàng” — cũng là khung hình gây hiểu lầm nhất. Đó là một câu chuyện mang lại sự rõ ràng của một cuộc đấu tay đôi và sự tầm thường của một chương trình trò chuyện. Nhưng nó bóp méo những gì đang xảy ra. Đức Lêô chưa bao giờ gọi tên Trump. Chưa một lần nào, trong nhiều tuần can thiệp ngày càng gay gắt, tên của tổng thống Mỹ được Đức Giáo hoàng nhắc đến. Sự bất đối xứng này không phải là ngẫu nhiên: đó là dấu ấn trong chiến lược của ngài. Đức Lêô không nhắm vào một cá nhân mà là một cơ cấu  — bộ máy tinh thần, tâm linh và chính trị khiến chiến tranh trở nên khả thi, chấp nhận được và cuối cùng là không thể tránh khỏi. Trump kích hoạt bộ máy đó với cường độ đặc biệt; ông ta không sở hữu nó.

Như vậy, những gì chúng ta đang chứng kiến ​​không phải là sự xung đột giữa các nhân cách, mà là sự ma sát giữa hai hệ thống vận hành. Một bên là ngữ pháp của sức mạnh: răn đe, chủ nghĩa ngoại lệ (*) quốc gia, việc sử dụng quyền lực theo kiểu “thần thánh”, một sự tái thần học hóa chính trị trong đó Thiên Chúa được viện dẫn để chúc lành cho kẻ mạnh.

Mặt khác, ngữ pháp của Tin Mừng bao gồm: đối thoại, giới hạn đạo đức, luật pháp quốc tế, phẩm giá bất khả xâm phạm của người vô tội, việc từ chối lôi kéo danh xưng của Thiên Chúa vào ngôn ngữ của cái chết.

Hai ngữ pháp này không thể dung hòa bằng các công thức ngoại giao. Chúng chỉ có thể được thừa nhận và so sánh với nhau. Bài đăng của Trump, với sự thô thiển của nó, chính xác là thực hiện phép so sánh đó.

Sự tự do của một vị giáo hoàng không đáp trả

Câu trả lời của Đức Giáo hoàng Lêô, được đưa ra trên chuyến bay đến Algeria, tự nó đã là một kiệt tác nhỏ về cung giọng. Ngài đã từ chối lời khiêu khích. Ngài nói : “Tôi nói về Tin Mừng,” và “tôi sẽ tiếp tục lên tiếng chống lại chiến tranh.”

Ngài nói thêm rằng ngài không coi vai trò của mình là của một chính trị gia, rằng ngài không muốn tham gia vào một cuộc tranh luận với tổng thống, và rằng ngài không sợ chính quyền Trump. Ngài cảnh báo, với sự chính xác của Tin Mừng, chống lại những kẻ “lạm dụng” sứ điệp của Tin Mừng.

Không có luận chiến, không có lòng tự ái bị tổn thương, không có sự mơ hồ chiến lược. Bằng cách bước ra khỏi lôgic đáp trả, Đức Lêô đã tránh được cái bẫy. Bất cứ ai đối đầu với Trump theo điều kiện của Trump đều đã đánh mất phẩm chất đạo đức và chấp nhận lời lẽ hùng biện sáo rỗng. Đức Lêô vẫn ở vị trí của mình: trên bục giảng, chứ không phải trong đấu trường. Đó là điều khiến sự tự do của ngài trở nên có sức giải giới — có sức giải giới theo nghĩa đen, bởi vì nó tước bỏ khỏi kẻ tấn công vũ khí duy nhất có thể hiệu quả, đó là việc Giáo hoàng sa vào cùng một lối ngữ pháp.

Vụ tấn công hé lộ điều gì về vấn đề người Công giáo Mỹ?

Hậu quả sâu sắc nhất của vụ việc này sẽ được cảm nhận không phải ở Rôma, nhưng ở Hoa Kỳ, và không phải tuần tới, nhưng trong những năm tới. Vụ tấn công buộc phải làm rõ một điều mà cộng đồng Công giáo Mỹ đã trì hoãn hàng thập kỷ. Người ta không thể đồng thời chấp nhận huấn quyền của một vị Giáo hoàng nói rằng Thiên Chúa không chúc lành cho bất kỳ đội quân nào và lại tuân theo một luận điệu thánh hóa sức mạnh quốc gia. Hai lập trường này không còn tương thích, và sự bộc phát của tổng thống đã làm cho sự không tương thích đó trở nên rõ ràng đối với mọi người.

Những phản ứng xác nhận điều đó. Hàng giám mục Hoa Kỳ, bao gồm cả những tiếng nói thường nghiêng về phía bảo thủ, đã bày tỏ sự “thất vọng” trước ngôn từ “bôi nhọ” được sử dụng chống lại Đức Giáo hoàng Lêô. Đây không phải là một dàn hợp xướng cấp tiến: mà là một dàn hợp xướng mục vụ. Đức Tổng giám mục Timothy Broglio, cựu lãnh đạo Quân chủng và chủ tịch Hội đồng Giám mục, đã từng đánh giá cuộc xung đột với Iran là không được biện minh. Các Đức Hồng y Cupich, McElroy và Tobin đã nói trong nhiều tháng về cuộc tranh luận đạo đức nghiêm trọng nhất về sức mạnh của Mỹ kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. Những nỗ lực, trên một số phương tiện truyền thông Công giáo bảo thủ, nhằm làm dịu nhẹ hoặc đặt lời nói của Đức Giáo hoàng Lêô vào bối cảnh phù hợp hiện nay dường như không phù hợp với chính các Giám mục.

Việc tách rời một phần Giáo hội Công giáo Mỹ khỏi sự đồng hóa với đảng phái đang trở nên khả thi, đặc biệt là trong giới trẻ và cộng đồng người Mỹ Latinh. Cùng với đó là vai trò trung tâm mới của các Giám mục với tư cách là người trung gian hướng dẫn về mặt đạo đức, và khả năng Giáo hội tại Hoa Kỳ có thể bắt đầu tự khám phá lại mình như một cộng đồng phân định hơn là một bộ lạc văn hóa. Các cuộc khảo sát đã chỉ ra hướng đi này: Đức Giáo hoàng Lêô được lòng cử tri thuộc mọi đảng phái mà không một nhân vật chính trị nào của Mỹ hiện nay có được.

Một vị Giáo hoàng người Mỹ không thể bị lợi dụng cho nước Mỹ

Vụ tấn công cũng cho thấy sự hiểu sai của chính quyền về Tòa Thánh. Các chính quyền Nhà Trắng kế tiếp nhau đều biết cách đối phó với những vị Giáo hoàng có thể bị coi là “ngoại quốc”: các vị Giáo hoàng người Argentina, người Ba Lan, người Đức, vị Giáo hoàng người Ba Lan chống lại chủ nghĩa cộng sản, vị Giáo hoàng người Mỹ Latinh chống lại chủ nghĩa tư bản. Luôn có một khoảng cách văn hóa cho phép mô tả những lời chỉ trích của Đức Giáo hoàng như một tiếng nói bên ngoài không hiểu về nước Mỹ. Với Đức Giáo hoàng Lêô, lối tắt đó đã bị đóng lại. Ngài là người Mỹ, ngài nói ngôn ngữ từ bên trong, ngài hiểu những phản xạ, các nghi lễ, những cám dỗ. Lời nói của ngài đến mà không bị lọc bởi yếu tố ngoại lai, và đây chính xác là điều mà chính quyền hiện tại dường như không thể nuốt trôi.

Đồng thời, Đức Lêô không thể chỉ gói gọn trong nước Mỹ. Ngài mang trong mình Peru, kinh nghiệm truyền giáo, một sự nhạy bén về Giáo hội mang tính quốc tế không thể tách rời. Ngài là hiện thân của một nước Mỹ đã được thế giới cư ngụ, chứ không phải một nước Mỹ khép kín với thế giới. Triều đại giáo hoàng của ngài đang trở thành, gần như ngoài ý muốn, một câu chuyện phản biện về những gì Hoa Kỳ có thể trở thành: một quốc gia có tự do tôn giáo đích thực, pháp quyền, lòng khoan dung đối với người tỵ nạn, và sự lãnh đạo dựa trên tính hợp pháp chứ không phải sự cưỡng chế. Việc từ chối tham gia “Hội đồng Hòa bình” – mà Đức Hồng y Parolin mô tả, với sự khéo léo ngoại giao, là chứa đựng “những điểm khiến người ta có phần bối rối” – là biểu hiện rõ ràng nhất về mặt thể chế của khoảng cách này. Tòa Thánh không muốn trở thành người đại diện cho một dự án quyền lực.

“Tấn công một tiếng nói như vậy đồng nghĩa với việc thừa nhận rằng nó không thể bị mua chuộc, bịt miệng hay bị thao túng. Trong thời đại mà chiến tranh lại trở nên thịnh hành, việc một Giáo hoàng bị tổng thống Hoa Kỳ công khai phản đối không phải là một tai tiếng phải than van. Theo cách riêng của nó, đó là dấu hiệu cho thấy tiếng nói đã đến được nơi cần đến”.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Ba yếu tố cùng hội tụ làm cho điều này trở thành thời điểm nguy hiểm thực sự, chứ không phải chỉ là lời nói suông. Hành động của Mỹ ở Trung Đông dường như được ứng biến và thiếu chiến lược, điều này làm nảy sinh sự thất đoạt và áp lực leo thang.

Cuộc tấn công nhằm vào Đức Giáo hoàng mang hình thức của một sự bộc phát, chứ không phải một cử chỉ được cân nhắc kỹ lưỡng: sự bộc phát của một người đứng đầu chính phủ không thể chế ngự được tiếng nói đạo đức. Và sự xói mòn uy tín của tổng thống — cả trong giới Công giáo bảo thủ lẫn một phần liên minh MAGA — đã có thể đo lường được. Những nhân vật bị dồn vào chân tường không nhất thiết phải trở nên im lặng. Đó là lý do tại sao tư thế của Đức Giáo hoàng Lêô không phải là một sự phô trương về phong cách, nhưng là một hành động trách nhiệm: bình tĩnh, rõ ràng, không hề bị đe dọa.

Câu hỏi dài hạn hơn là liệu Giáo hội Công giáo Mỹ có chấp nhận lời mời mà chính sự hiện diện của Đức Lêô mang đến cho họ hay không. Hình ảnh của ngài phá vỡ sơ đồ. Ngài là vị Giáo hoàng người Mỹ không thể bị lợi dụng cho nước Mỹ. Ngài là người con đặt câu hỏi về gia tộc từ bên trong, mà không chối bỏ nó.

Nỗ lực kỷ luật ngài của ông Trump, theo nghĩa này, là phản xạ cuối cùng của một giả định cũ: rằng Giáo hội Công giáo ở Hoa Kỳ, về bản chất, là một đơn vị cử tri trong nước. Đức Lêô đang âm thầm phá bỏ giả định đó — không phải bằng đối đầu, mà bằng sự hiện diện của mình.

Vị Giáo hoàng mà họ không thể kiềm chế

Cuối cùng, điều mà cuộc tấn công của Trump cho thấy là Đức Lêô XIV đã trở thành nhân vật duy nhất trong bối cảnh quốc tế hiện nay mà quyền lực tuyệt đối không thể khuất phục và không thể phớt lờ. Ngài không có quân đội, không có ngân khố, không có cơ sở cử tri. Ngài chỉ có bục giảng, truyền thống và cung giọng riêng. Tuy nhiên, ngài đã đạt đến điểm mà cơ quan chính trị quyền lực nhất thế giới cảm thấy buộc phải gọi tên ngài như là một trở ngại. Đó không phải là một thất bại đối với Tòa Thánh. Đó là thước đo chính xác nhất về tầm ảnh hưởng của Tòa Thánh.

Sự tự do của Đức Lêô XIV mang một nét đặc biệt: không vũ trang và có sức giải giới. Nó không có vũ khí để đầu hàng và do đó không thể bị ép buộc đầu hàng. Nó không tìm kiếm sự đối đầu và do đó không thể bị lôi kéo vào sự đối đầu. Nó đánh giá việc thực thi quyền lực bằng một tiêu chí rằng quyền lực không kiểm soát được, và chính vì lý do này, nó làm xáo trộn những người muốn lĩnh vực đạo đức cũng dễ quản lý như lĩnh vực quân sự.

Tấn công một tiếng nói như vậy đồng nghĩa với việc thừa nhận rằng nó không thể bị mua chuộc, bịt miệng hay bị thao túng. Trong thời đại mà chiến tranh lại trở nên thịnh hành, việc một Giáo hoàng bị tổng thống Hoa Kỳ công khai phản đối không phải là một tai tiếng phải than van. Theo cách riêng của nó, đó là dấu hiệu cho thấy tiếng nói đã đến được nơi cần đến.

Tác giả : Antonio Spadaro, SJ

————————————–

Tý Linh chuyển ngữ

(nguồn: ucanews.com)

———————————————-

(*) “national exceptionalism”: niềm tin rằng một quốc gia, nhóm hoặc ý thức hệ nào đó là ngoại lệ so với quy tắc hoặc xu hướng thông thường, hoặc là trường hợp đặc biệt so với những quốc gia, nhóm hoặc ý thức hệ khác cùng loại (ctcnd).