Liệu Vatican có nên chỉ bám vào “những gì đang diễn ra trong Giáo hội Công giáo”? Và những gì đang diễn ra là gì?

Nhiều tiếng nói từ khắp nơi trên thế giới đã lên tiếng về bài đăng trên mạng xã hội của Tổng thống Mỹ Trump và cơ hội mà Đức Giáo hoàng Lêô có thể phản hồi vài giờ sau đó, khi ngài đang trên máy bay cùng các nhà báo đến châu Phi.

Trong số những người đã lên tiếng về tình huống này có Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance, bản thân ông cũng là một người Công giáo, người đã được hỏi về vấn đề này và bài đăng sau đó về một hình ảnh mà nhiều người cho rằng dường như là hình ảnh tổng thống được miêu tả như Chúa Giêsu (tổng thống sau đó đã gỡ bỏ hình ảnh đó).

Trong một phần dài của chương trình “Special Report with Bret Baier” trên kênh Fox News, ông Vance đã cập nhật về các cuộc thảo luận với Iran, cũng như trả lời câu hỏi về những bất đồng với Vatican.

Phó tổng thống nói, “Chúng tôi sẽ có những bất đồng, Bret ạ, thỉnh thoảng thôi.”

Ông nói thêm, “tôi nghĩ thực ra đó là một điều tốt, khi Đức Giáo hoàng đang bênh vực những điều mà ngài quan tâm.”

Ông chỉ ra những bất đồng với Đức Giáo hoàng Lêô về chính sách nhập cư và chính sách đối ngoại, đồng thời nói thêm rằng việc thiết lập các chính sách đó cho Hoa Kỳ là đặc quyền của tổng thống.

Ông nói : “Chúng tôi chắc chắn có mối quan hệ tốt với Vatican, nhưng chúng tôi cũng sẽ bất đồng về những vấn đề cốt lõi vào một số thời điểm và tôi nghĩ đó là điều hoàn toàn hợp lý.”

Ông ấy nói thêm:

“Nhưng tôi chắc chắn nghĩ rằng trong một số trường hợp, tốt nhất là Vatican nên bám vào các vấn đề đạo đức, bám vào những vấn đề đang diễn ra trong Giáo hội Công giáo, và để tổng thống Hoa Kỳ tập bám vào việc định liệu chính sách công của Mỹ”.

Viết cho tờ New York Times, Chris Cameron đã nhận xét về tuyên bố của Vance như sau:

“Lời gợi ý của phó tổng thống rằng Đức Lêô “hãy bám vào các vấn đề đạo đức” cũng là một điểm khác biệt đáng chú ý. Là một người Công giáo Rôma, cần phải thừa nhận và tuân thủ quyền lực của Đức Giáo hoàng đối với Giáo hội, nhưng không phải là quan điểm chính trị của ngài. Tổng thống John F. Kennedy, khi bảo vệ đức tin Công giáo của mình trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 1960, đã nói rằng ông tin vào một nước Mỹ “nơi không một quan chức nào yêu cầu hoặc chấp nhận chỉ thị về chính sách công từ Đức Giáo hoàng””.

Hiểu rõ các thuật ngữ

Trong khi bài đăng trên mạng xã hội của tổng thống đã thu hút sự chú ý trở lại vấn đề này, thì đây không phải là một vấn đề mới. Vào ngày 24 tháng 3, Aleteia đã đăng một bài phân tích bắt đầu như sau:

“Đây là một lời chỉ trích quen thuộc: Giáo hoàng nên “ở trong làn xe của mình” và “tránh xa chính trị”. Lời khẳng định này nghe có vẻ hợp lý trong thời đại cảnh giác với quyền lực và ý thức hệ, được đánh dấu bằng sự phân tách giữa Giáo hội và Nhà nước. Tuy nhiên, nó dựa trên sự hiểu sai về chính trị thực sự là gì. Nó quên rằng khi nói đến những gì ảnh hưởng đến con người, Giáo hội là chuyên gia hàng đầu”.

Chính trị là gì? Ngày nay chúng ta nghĩ về nó như là phe bảo thủ đấu với phe tự do, đảng Cộng hòa đấu với đảng Dân chủ, thượng nghị sĩ và hạ nghị sĩ, thủ tướng và tổng thống, hoặc thậm chí là vua và hoàng hậu.

Nhưng “đối với những nhà tư tưởng như Aristote, nó liên quan đến cuộc sống trong polis (thành quốc) – không gian chung nơi con người sống ‘giữa những người khác’ (inter homines esse). … Chính trị, theo nghĩa sâu xa hơn này, là về cách chúng ta sắp xếp cuộc sống chung của mình.”

Còn đạo đức (luân lý) là gì? “Những vấn đề đạo đức” là gì?

Sách Giáo lý Công giáo và từ điển có sự trùng lặp trong định nghĩa, sử dụng các thuật ngữ thiện và ác, đúng và sai:

Từ điển định nghĩa đạo đức là “các nguyên tắc liên quan đến sự phân biệt giữa đúng và sai hoặc hành vi tốt và xấu.”

Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1749, đặt nền tảng đạo đức trên tự do của con người:

“Sự tự do làm cho con người thành một chủ thể luân lý. Con người, khi hành động một cách có chủ ý, có thể nói được là cha đẻ các hành vi của mình. Các hành vi nhân linh, nghĩa là, các hành vi đã được lựa chọn cách tự do theo phán đoán của lương tâm, đều có tính luân lý: chúng là những hành vi tốt hoặc xấu“.

Khi Đức Giáo hoàng Leo nói, như ngài đã nói tại buổi Canh thức cầu nguyện cho Hòa bình toàn cầu hôm thứ Bảy, “Đủ rồi sự sùng bái bản thân và tiền bạc! Đủ rồi sự phô trương quyền lực! Đủ rồi chiến tranh! Sức mạnh thực sự được thể hiện ở việc phục vụ sự sống,” ngài đang đề cập đến những hành động của con người, những hành động tốt hay xấu; đó là sự ám chỉ đến đạo đức… nhưng cũng là đến chính trị.

Chính trị và chính trị

Tuy nhiên, bài bình luận trên tờ New York Times lại phân biệt giữa “quyền lực của Đức Giáo hoàng đối với Giáo hội” và “quan điểm chính trị của ngài“.

Cần có sự phân biệt, nhưng các thuật ngữ lại khá phức tạp.

Trên máy bay, khi đáp lại bài đăng của Trump, một số điều Đức Lêô nói phản ánh sự khác biệt trong cách hiểu các khái niệm.

“Tôi không phải là chính trị gia, và tôi không muốn tranh luận với ông ấy.”

“Chúng tôi không tìm cách thực hiện chính sách đối ngoại như ông ấy gọi, từ cùng một quan điểm mà ông ấy sẽ có.”

“Tôi nói điều này với tất cả các nhà lãnh đạo thế giới, không chỉ riêng ông ấy: Chúng ta hãy chấm dứt chiến tranh và thúc đẩy hòa bình và hòa giải.”

“Tôi sẽ không ngần ngại loan báo sứ điệp Tin Mừng và mời gọi mọi người tìm cách xây dựng những cây cầu hòa bình và hòa giải, và tìm cách tránh chiến tranh bất cứ khi nào có thể.”

Những gì “đang diễn ra trong Giáo hội Công giáo”?

Giáo hội là dân Thiên Chúa – được tạo nên từ những cá nhân con người đưa ra những lựa chọn đạo đức về cuộc sống chung của họ (chính trị của họ).

Nhưng có một điều là nguyên tắc đạo đức, chẳng hạn như “phẩm giá vốn có của những người khác đang bị đe dọa bởi những vi phạm liên tục luật pháp quốc tế” (trích từ bài phát biểu của Đức Giáo hoàng Lêô tại buổi canh thức).

Nguyên tắc đạo đức không nhất thiết phải trùng khớp với quan điểm chính trị, nhưng nên là nền tảng của nó. Vì vậy, người ta có thể không đồng ý với quan điểm của người khác về thuế suất bán hàng hoặc giới hạn tốc độ trên đường cao tốc, nhưng vẫn chia sẻ cùng những nguyên tắc đạo đức.

Các nguyên tắc đạo đức cơ bản của Giáo hội về tương tác trong xã hội (một số người liệt kê 7 nguyên tắc cơ bản) được tóm tắt trong một hệ thống giáo huấn được gọi là học thuyết xã hội Công giáo.

Bạn có thể tìm thông tin về học thuyết xã hội tại Aleteia, bằng cách nhấp vào đây (hay ở đây).

Ở đây, sự hiểu biết về cả tính công giáo và chính trị đều được vận dụng: Công giáo có nghĩa là phổ quát, bởi vì Giáo hội mang trọn vẹn đức tin và được gửi đến toàn thể nhân loại, vì vậy lời dạy đạo đức của Giáo hội không thể bị thu hẹp lại thành những vấn đề riêng tư.

Trong tiếng Hy Lạp, ethos không chỉ dùng để chỉ phong tục hay thói quen (ἔθος) mà còn cả tính cách và thậm chí cả cách sống của một người trên thế giới (ἦθος); theo nghĩa cổ điển, chính trị không phải là phần phụ thêm vào đạo đức, mà chính là đời sống của polis, cách mà ta sống giữa những người khác, và những thói quen vốn đã xây dựng nên một cộng đồng hướng tới điều tốt đẹp cho con người, cả về cá nhân (đức hạnh và hạnh phúc cá nhân) và tập thể (một xã hội đức hạnh và hạnh phúc).

Việc tách rời đạo đức khỏi chính trị là không nhất quán về mặt khái niệm: con người không bao giờ sống ở một nơi không xác định, mà luôn sống trong một thế giới chung với luật pháp, thể chế, biên giới, nghĩa vụ và những người hàng xóm dễ bị tổn thương, vì vậy phán xét đạo đức nhất thiết phải ảnh hưởng đến trật tự công cộng, cũng như trật tự công cộng định hình những khả năng đạo đức của cuộc sống thường nhật.

Giáo huấn Công giáo nói chính xác điều này khi định nghĩa công ích là những điều kiện xã hội cho phép các cá nhân và nhóm người đạt được sự viên mãn, và khi khẳng định rằng Giáo hội có thể và đôi khi phải đưa ra phán xét đạo đức về các vấn đề liên quan đến trật tự công cộng bất cứ khi nào các quyền cơ bản của con người hoặc ơn cứu độ của linh hồn bị đe dọa.

Đối với người Công giáo, đức tính khôn ngoan hướng dẫn việc áp dụng cụ thể các nguyên tắc đạo đức, xác định cách tốt nhất để bảo vệ phẩm giá con người. Và việc áp dụng đó là công việc của các chính trị gia. Họ sẽ đồng thuận với Đức Giáo hoàng nếu họ chia sẻ, ít nhất, những nguyên tắc đạo đức cơ bản tương tự.

————————————–

Tý Linh chuyển ngữ

(nguồn : Daniel Esparza – Kathleen N. Hattrup, Aleteia)