Cha Pasolini, nhà giảng thuyết Phủ Giáo hoàng, đã khép lại loạt bài giảng Mùa Chay của mình vào thứ Sáu 27/3; năm nay, ngài tập trung vào thánh Phanxicô Assisi. Trong bài suy niệm cuối cùng, Cha đã đề nghị một tổng hợp về kinh nghiệm sống của thánh Phanxicô, nhấn mạnh rằng chứng tá Tin Mừng mà thánh nhân để lại chính là “một ân sủng hiện thực và có thể đạt tới.” Cha mời gọi chúng ta không phải là bắt chước những cử chỉ của thánh nhân, nhưng là để cho chính mình được thử thách bởi ao ước đã dẫn dắt từng bước đi trong cuộc đời ngài.

Kinh nghiệm của thánh Phanxicô Assisi có thể được tóm tắt qua khái niệm về “sự tự do của con cái Thiên Chúa“. Nó chính là “hoa trái chín mùi nhất” trên hành trình hoán cải mà thánh Phanxicô đã được dẫn dắt – “đó không phải là sự tự do của những kẻ lẩn tránh những rủi ro và gánh nặng của cuộc đời, nhưng là sự tự do của những người đã học được, một cách dần dần và qua vô vàn thử thách, rằng không gì – dù là sự chối bỏ, bệnh tật hay cái chết – có thể tách chúng ta khỏi tình yêu của Thiên Chúa,” Cha Roberto Pasolini đã khẳng định như thế trong bài suy niệm thứ tư và cũng là bài cuối cùng của ngài. Trong năm nay, khi Giáo hội cử hành lễ kỷ niệm tám trăm năm ngày thánh nhân qua đời, Nhà giảng thuyết Phủ Giáo hoàng đã chọn đồng hành cùng Giáo triều Rôma bằng cách thuật lại “hành trình hoán cải về với Tin Mừng” của thánh Phanxicô; hành trình này đã được ngài trình bày chi tiết qua bốn điểm: niềm vui trọn hảo, sự viên mãn của cuộc sống, những hệ quả của tình yêu, kinh nghiệm về cái chết và sự trút bỏ.

Có một trái tim tự do, ngay cả giữa những khổ đau tột cùng

Thánh Phanxicô đã sống một kinh nghiệm tâm linh vô cùng mãnh liệt, nhưng kinh nghiệm này lại không hề xa rời với nhân tính của chúng ta. “Ngài trở thành một vị thánh không phải vì đã thực hiện những điều phi thường, nhưng là vì ngài đã học biết để bản thân được Thiên Chúa dẫn dắt ngay giữa thực tại cụ thể và sự nghèo khó của cuộc sống mình.” Vì lẽ đó, truyền thống tâm linh đã tôn vinh ngài là một “alter Christus” (một Chúa Kitô khác) – nghĩa là “một con người, nhờ việc sẵn sàng đón nhận Chúa Thánh Thần, đã trở nên giống với Con Thiên Chúa Nhập Thể“. Sau khi đã nếm trải những thử thách nghiệt ngã của cuộc đời, thánh nhân đã cảm nghiệm được “niềm vui trọn hảo“, vốn không phải là “cảm giác mà ta cảm nghiệm được khi mọi sự đều suôn sẻ và khi cuộc sống chúng ta được công nhận và an ủi, nhưng là cách chúng ta phản ứng khi đối diện với nghịch cảnh, khi ta bị chối bỏ và bị loại trừ.”

Niềm vui đích thực được biểu lộ khi sự chối bỏ, nỗi tủi hổ và những hiểu lầm không còn khả năng tước đi sự bình an của chúng ta, cha Pasolini nhấn mạnh như vậy và đồng thời lưu ý rằng điều này không có nghĩa là “trở nên vô cảm trước nỗi đau” hay “sở hữu một trái tim đã bị gây tê“, mà đúng hơn là sở hữu “một trái tim tự do ngay cả giữa những khổ đau tột cùng.”

Từ chối trở thành những gì đã làm tổn thương chúng ta

Về vấn đề hạnh phúc, thánh Phanxicô Assisi dạy chúng ta rằng hạnh phúc không nằm ở việc che chắn bản thân khỏi thực tại, mà là ở việc “học biết đón nhận nó ngay cả khi nó gây đau đớn, mà không để bản thân bị nhấn chìm“. Đối với vị linh mục dòng Phanxicô này, chính ở đó mà đời sống Kitô hữu trở nên “cụ thể, và chúng ta học biết gìn giữ một niềm vui không phụ thuộc vào cách mọi sự diễn ra, nhưng vào cách chúng ta chọn để sống với chúng.”

Đối mặt với sự dữ, cha Pasolini nói thêm, phản ứng mà Đức Giáo hoàng Phanxicô đề xuất không phải là chạy trốn, phủ nhận hay trả đũa nó, nhưng là “tiếp nhận nó, mà không để nó xuất phát lại từ chính chúng ta sang người khác. Từ chối trở thành những gì đã gây thương tổn chúng ta.” Cha giảng thuyết thừa nhận rằng đây là một con đường đầy đòi hỏi, nhưng lại là một con đường giải thoát, “bởi vì sự dữ, khi chúng ta đón nhận nó, luôn chạm đến một điều gì đó đang sống động bên trong ta. Và chính tại nơi đó, ngay tại điểm dễ bị tổn thương ấy, niềm vui trọn vẹn mới có thể nảy sinh: không phải như sự vắng bóng của những vết thương, nhưng như sự tự do không để bản thân bị những vết thương ấy định đoạt.”

Sự viên mãn của cuộc sống

Cha Pasolini khẳng định rằng khả năng khám phá thấy niềm vui nơi chính mình, ngay cả giữa những gian truân, không phải là một mục tiêu thiêng liêng chỉ dành riêng cho một số người ưu đãi, đã nhận lãnh hồng ân về một mối tương quan mật thiết đặc biệt với Thiên Chúa. Trong Tin Mừng, Chúa Giêsu minh chứng rằng lối sống này – “tự do ngay cả khi đối diện với sự thù hận và bách hại” – chính là “hình thức trọn vẹn của đời sống mới nhân danh Người.” Đó là cách mà cha Pasolini tóm tắt các Mối Phúc mà Chúa Kitô đã công bố vào buổi đầu sứ vụ công khai của Người. Theo Cha, các Mối Phúc mời gọi chúng ta “sống sâu xa hơn những gì chúng ta đang sống, ngay cả khi những điều ấy có vẻ mong manh và chưa trọn vẹn. Chúng công bố rằng con đường dẫn đến một cuộc sống trọn vẹn phải ngang qua chính kinh nghiệm cụ thể của chúng ta, qua những gì chúng ta là và những gì chúng ta đang trải qua.”

Cất bỏ gánh nặng của sự đau khổ

Điều này giúp làm sáng tỏ một số quan niệm sai lầm liên quan đến các hiện tượng thần bí trong đó mầu nhiệm về sự đau khổ của Chúa Kitô được phản chiếu trên thân xác của người tín hữu. Cha Pasolini cảnh báo rằng mối nguy hiểm tinh vi nhất gắn liền với những hiện tượng này chính là việc “để cho bản thân bị chúng dẫn dắt tới một hình ảnh méo mó về Thiên Chúa : như thể Ngài cần đến nỗi đau của chúng ta để được thỏa mãn hay được tôn vinh; như thể hy tế của Chúa Kitô vẫn còn thiếu sót điều gì đó, như thể chúng ta vẫn đang sống trong một thứ lôgic lỗi thời về nợ nần và thục tội.”

Trên tinh thần ấy, Nhà giảng thuyết Phủ Giáo hoàng đã đề cập đến sự kiện các dấu thánh nơi thánh Phanxicô. Cha cho thấy rằng các dấu thánh “là dấu chỉ hữu hình của một sự biến đổi nội tâm: khoảnh khắc mà những vết thương không khép lại trong sự xơ cứng, nhưng mở ra cho mối tương quan”, đồng thời lưu ý rằng Thiên Chúa đã không can thiệp vào cuộc đời của thánh nhân “bằng cách thêm thắt những vết thương mới, mà bằng cách biến đổi chính những vết thương vốn đã in dấu trên cuộc đời ngài.”

Buông bỏ khi đối diện với cái chết

Về thái độ của thánh Phanxicô khi đối diện với cái chết, đặc biệt là câu nói nổi tiếng của ngài: “Chị Chết của tôi ơi, chào đón chị!” được thốt lên khi bác sĩ thông báo rằng cái chết đã cận kề (Bài ca Anh Mặt Trời, 27–29), Cha Pasolini đã nhận định rằng hình ảnh này, thay vì chỉ đơn thuần là một ẩn dụ mang tính an ủi, lại chính là “hoa trái của một hành trình hòa giải lâu dài.”

Theo nhà giảng thuyết, ma quỷ giam hãm chúng ta trong vòng nô lệ suốt cả cuộc đời thông qua nỗi sợ hãi cái chết. Cha khẳng định rằng chỉ “khi tình yêu của Chúa Kitô thành công trong việc nhào nắn một đời sống mới bên trong chúng ta” thì nỗi sợ hãi này mới dần tan biến, và “cái chết thay đổi diện mạo, biến chuyển thành một cơ hội cuối cùng và tối hậu để hoán cải : khoảnh khắc mà chúng ta buông bỏ mọi thứ vẫn còn níu kéo mình, và phó thác bản thân, không chút dè dặt, dưới ánh mắt công chính và đầy lòng thương xót của Chúa Cha.”

Sự trút bỏ như một con đường hòa giải với chính mình

Cuối cùng, về hình ảnh trút bỏ được truyền tải qua đoạn kết câu chuyện về thánh Phanxicô (trần ​​truồng nằm trên đất), Nhà giảng thuyết Phủ Giáo hoàng đã nhận định rằng: “Đây không phải là một hình ảnh khổ hạnh, cũng chẳng phải là một sự thách thức mang tính biểu tượng ném về phía cái chết, nhưng chính là đỉnh điểm nhất quán của cả một cuộc sống.” Đó là hình ảnh của một Phanxicô, người rốt cuộc đã hòa giải được với chính lịch sử đời mình, với những gì ngài đã trải qua, cũng như với những gì ngàiđã không thể hoàn thành. Ngài chẳng còn gì để sợ hãi, cũng chẳng còn gì để phải hổ thẹn : mỗi trang cuộc đời ngài đều đã được ân sủng soi chiếu.

Khi liên kết sự kiện này với câu chuyện về sự trần truồng nguyên thủy được mô tả trong Sách Sáng Thế, Cha Pasolini đã nhấn mạnh rằng: “Sự trần truồng không phải là một chi tiết bên lề, nhưng nó chứa đựng bí mật về mối tương quan giữa con người và Thiên Chúa.” Dĩ nhiên, sự trần truồng như là từ đồng nghĩa với sự minh bạch. Nó chỉ trở thành “nỗi hổ thẹn,” “cái chết,” và “nỗi khiếp đảm” khi con rắn “gieo rắc sự nghi ngờ, ám chỉ rằng sự sống cần phải được chiếm hữu và bảo vệ.” Thánh Phanxicô đã từ từ thấu triệt bí mật này, rèn luyện cả cuộc đời mình để trở về với sự trần truồng “mang tính thụ tạo” của mình. Mỗi hành động trút bỏ đều là một hành vi của niềm tin, mỗi sự từ bỏ đều là một bước tiến tới sự tự do sâu xa hơn và sự hòa giải với chính mình.

Chứng tá của thánh Phanxicô phải là chứng tá của mọi Kitô hữu

Trong phần kết luận, cha Pasolini mời gọi chúng ta, trong năm mà chúng ta chiêm ngắm thánh Phanxicô, hãy để cho mình được chất vấn bởi chứng tá Tin Mừng của ngài.

“Vấn đề không hệ tại bắt chước những cử chỉ của ngài, nhưng là để cho chính mình được chất vấn bởi ao ước đã dẫn dắt từng bước đi trong cuộc đời ngài: hiểu biết Chúa Kitô, ‘quyền năng phục sinh của Người, thông phần vào những đau khổ của Người, trở nên đồng hình đồng dạng với Người trong cái chết, trong niềm hy vọng đạt tới sự phục sinh từ cõi chết.’”

Tý Linh

(theo Fabrice Bagendekere, SJ – Vatican News)