Từ năm 1962 đến năm 2026: Đây là tổng quan về sự tương tác giữa Tòa Thánh và Tổng Giám mục Marcel Lefebvre cùng những người theo ông, một lịch sử của những cuộc đối thoại thất bại.

Tổng Giám mục Marcel Lefebvre

Ngày 2 tháng 2 năm 2026, Huynh đoàn linh mục Thánh Piô X (còn được gọi là Huynh đoàn Thánh Piô X, SSPX) tuyên bố ý định tiến hành các lễ truyền chức giám mục mới mà không cần sự chấp thuận của Đức Giáo hoàng, 38 năm sau các lễ truyền chức do người sáng lập, Tổng giám mục Marcel Lefebvre, cử hành, dẫn đến việc ông bị vạ tuyệt thông. Quyết định này, vốn đã châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng mới giữa Rôma và phong trào duy truyền thống, là một phần của hơn nửa thế kỷ đối đầu, mà chúng tôi sẽ thuật lại cho bạn ở đây theo trình tự thời gian.

CÔNG ĐỒNG VATICAN II VÀ NGUỒN GỐC CỦA HUYNH ĐOÀN THÁNH PIÔ X

Ngày 11 tháng 10 năm 1962: Đức Giáo hoàng Gioan XXIII khai mạc Công đồng Vatican II, trong đó Tổng giám mục Marcel Lefebvre tham gia với tư cách là Bề trên Tổng quyền của Dòng Chúa Thánh Thần. Trong các cuộc tranh luận, vị Tổng Giám mục này tham gia một nhóm gây áp lực, Coetus Internationalis Patrum, tập hợp các thành viên bảo thủ, một thiểu số đang cố gắng phản đối một số hướng đi của Công đồng.

Ngày 4 tháng 12 năm 1963: Đức Giáo hoàng Phaolô VI ban hành Hiến chế Công đồng Sacrosanctum Concilium, cải cách sâu xa phụng vụ Công giáo.

Ngày 21 tháng 11 năm 1964: Đức Phaolô VI ban hành Hiến chế Công đồng Lumen Gentium về tình trạng của Giáo hội Công giáo. Tổng Giám mục Lefebvre đã can thiệp trong các cuộc tranh luận để phản đối nguyên tắc tính hợp đoàn (collegiality) trong Giáo hội và quyền hạn được trao cho các Hội đồng Giám mục.

Ngày 28 tháng 10 năm 1965: Đức Phaolô VI ban hành Tuyên ngôn Nostra Aetate về mối quan hệ của Giáo hội Công giáo với các tôn giáo khác. Tổng giám mục Lefebvre kịch liệt phản đối tuyên ngôn này.

Ngày 7 tháng 12 năm 1965: Đức Phaolô VI ban hành Tuyên ngôn Dignitatis Humanae, khẳng định tự do tôn giáo. Tổng giám mục Lefebvre đã nhiều lần can thiệp để lên án nội dung cốt lõi của văn bản này, mà ông cho là sự đoạn tuyệt với huấn quyền của các Đức Giáo hoàng tiền nhiệm.

Ngày 8 tháng 12 năm 1965: Đức Phaolô VI chính thức bế mạc Công đồng Vatican II. Mặc dù có lập trường như vậy, Tổng giám mục Lefebvre đã ký tất cả các văn kiện của Công đồng và không thể hiện bất kỳ sự phản đối rõ ràng nào trong những năm đầu sau Công đồng.

TGM Lefebvre và Đức Phaolô VI

NHỮNG NĂM SAU CÔNG ĐỒNG VATICAN II

Ngày 29 tháng 10 năm 1968: Trong Tổng tu nghị của Dòng Chúa Thánh Thần, Tổng Giám mục Lefebvre được thay thế bởi cha Joseph Lécuyer và hoàn toàn bị loại khỏi vị trí lãnh đạo của Dòng. Ông bị tác động sâu sắc trước quyết định này và thấy mình không còn giữ vị trí lãnh đạo nào.

Ngày 3 tháng 4 năm 1969: Ban hành Sách Lễ Rôma Mới. Tổng Giám mục Lefebvre cùng với linh mục dòng Đa Minh Michel Guérard des Lauriers (sau này vào năm 1981 được TGM Ngô Đình Thục truyền chức giám mục) tham gia soạn thảo “Nghiên cứu Phê bình Ngắn gọn về Sách Lễ Mới” gửi đến Đức Giáo hoàng Phaolô VI và được ký bởi các Hồng y Alfredo Ottaviani và Antonio Bacci. Văn bản này, được công bố vào ngày 5 tháng Sáu, trực tiếp chỉ trích sách lễ mới và sau này trở thành một trong những trụ cột trong hoạt động của nhóm theo TGM Lefebvre.

Ngày 1 tháng 11 năm 1970: Huynh đoàn Linh mục Thánh Piô X (FSSPX), một “hiệp hội đạo đức” – một hội các linh mục – được thành lập bởi Tổng Giám mục Lefebvre. Điều lệ của hội được Giám mục giáo phận Geneva, François Charrière, phê chuẩn. Mục tiêu của hội là bảo vệ các truyền thống linh mục khỏi những hậu quả của Công đồng Vatican II. Họ áp dụng hình thức phụng vụ trước Công đồng khi cuộc cải cách có hiệu lực.

Bước đột phá đầu tiên

Năm 1971: Huynh đoàn được Bộ Giáo sĩ công nhận. Mở Chủng viện Thánh Piô X, chủng viện đầu tiên của FSSPX, tại Écône (Thụy Sĩ). Chủng viện trở thành thành trì chống lại “xu hướng hiện đại”.

22 tháng 9 năm 1974: Thành lập Dòng Nữ tu Hội Thánh Piô X, nhánh nữ của phong trào, do em gái của Tổng giám mục Lefebvre lãnh đạo.

Ngày 11 tháng 11 năm 1974: Đức Giáo hoàng Phaolô VI ra lệnh thực hiện chuyến kinh lý tới FSSPX. Chuyến kinh lý do hai người Bỉ là Tổng giám mục Albert Descamps (thư ký Ủy ban Thánh Kinh Giáo hoàng) và Tổng giám mục Willy Onclin (chuyên gia giáo luật phụ trách soạn thảo Bộ Giáo luật mới) dẫn đầu. Chuyến kinh lý này gây ra căng thẳng đáng kể.

Ngày 21 tháng 11 năm 1974: Tổng Giám mục Lefebvre công bố một tuyên bố trong đó ông khẳng định sự bác bỏ dứt khoát của mình đối với cuộc cải cách của Công đồng. Rôma sẽ yêu cầu rút lại tuyên bố, nhưng sẽ không đạt được. Văn bản của tuyên bố này sau đó trở thành một trong những văn kiện thành lập của FSSPX.

Ngày 6 tháng 5 năm 1975: Để đáp lại tuyên bố của Tổng Giám mục Lefebvre, Giám mục giáo phận Geneva, Pierre Mamie, thu hồi sự cho phép đã được người tiền nhiệm của ngài cấp. Tổng Giám mục Lefebvre kháng cáo lên Tối cao Pháp viện Tòa Thánh, nhưng đơn kháng cáo của ông bị bác bỏ.

Tháng 6 năm 1976: Tổng giám mục Lefebvre phong chức linh mục cho 13 người bất chấp sự từ chối của Rôma.

Ngày 29 tháng 7 năm 1976: Tổng giám mục Lefebvre bị Đức Giáo hoàng Phaolô VI huyền chức (suspension a divinis) – bị cấm cử hành các bí tích.

Ngày 4 tháng 8 năm 1976: Trong một cuộc phỏng vấn với tờ Le Figaro, Tổng giám mục Lefebvre tuyên bố Công đồng là “ly giáo” và khẳng định từ chối tuân theo phán quyết của Rôma.

Ngày 29 tháng 8 năm 1976: Tổng giám mục Lefebvre cử hành “Thánh lễ ở Lille” trong một nhà chứa máy bay trước sự chứng kiến ​​của hàng nghìn người. Trong sự kiện được dư luận chú ý rộng rãi này, ông công khai chỉ trích Công đồng Vatican II và yêu cầu Đức Phaolô VI “khôi phục Thánh lễ đích thực”. Ông nhấn mạnh sẽ tiếp tục bất chấp nguy cơ bị trừng phạt từ Rôma.

CÁC CUỘC GẶP GỠ VỚI ĐỨC PHAOLÔ VI VÀ ĐỨC GIOAN PHAOLÔ II

Ngày 11 tháng 9 năm 1976: Tổng giám mục Lefebvre được Đức Giáo hoàng Phaolô VI tiếp kiến ​​tại Castel Gandolfo. Đức Giáo hoàng kiên quyết yêu cầu ông phải công khai rút lại những tuyên bố của mình và tuân phục kỷ luật của Giáo hội.

Ngày 27 tháng 2 năm 1977: Nhà thờ Saint-Nicolas-du-Chardonnet ở Paris bị những người ủng hộ SSPX chiếm đóng bất hợp pháp. Hoàn cảnh vẫn tiếp diễn cho đến ngày nay.

Ngày 18 tháng 11 năm 1978: Ngay sau khi đắc cử, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II tiếp kiến ​​Tổng giám mục Lefebvre trong một cuộc gặp rất ngắn tại Rôma. Giới thân cận với Lefebvre tỏ ra lạc quan sau cuộc gặp này.

Ngày 10-12 tháng 1 năm 1979: Giám mục của Écône bị thẩm vấn bởi Bộ Giáo lý Đức tin.

Ngày 12 tháng 1 năm 1979: Tổng giám mục Lefebvre gửi thư cho Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II phản đối phiên tòa của Bộ Giáo lý Đức tin, tuyên bố rằng ông đã bị “17 loạt câu hỏi được hỏi hai lần trong ba giờ bởi năm người thẩm vấn cùng với một thư ký, bị cấm có bất kỳ nhân chứng nào”.

Đối thoại với Đức Hồng y Ratzinger

Ngày 20 tháng 7 năm 1983: Đức Hồng y Joseph Ratzinger, Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin, gửi thư cho Tổng Giám mục Lefebvre, thiết lập giới hạn có thể chấp nhận được của việc phê bình Công đồng Vatican II.

Ngày 3 tháng 10 năm 1984: Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II cho phép công bố Tông thư Quattuor abhinc annos, nới lỏng việc cử hành Thánh lễ tiền Công đồng. Điều này được xem như một cử chỉ hướng tới những người Công giáo duy truyền thống.

Năm 1986: Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II tham gia cuộc gặp gỡ liên tôn giáo đầu tiên tại Assisi, một hành động bị Tổng giám mục Lefebvre chỉ trích gay gắt. Cùng năm đó, vị Giáo hoàng người Ba Lan thành lập một ủy ban gồm các Hồng y để thiết lập các tiêu chuẩn thuận lợi cho Thánh lễ truyền thống, trong đó nêu rõ rằng Thánh lễ này chưa bao giờ bị bãi bỏ hoặc cấm đoán bởi Đức Giáo hoàng Phaolô VI.

Ngày 29 tháng 6 năm 1987: Tổng giám mục Lefebvre, người có sức khỏe đang suy yếu, tuyên bố ý định truyền chức giám mục mà không cần sự chấp thuận của Tòa Thánh.

Ngày 17 tháng 10 năm 1987: Đức Hồng y Ratzinger bắt đầu các cuộc thảo luận với Tổng giám mục Lefebvre để ngăn chặn sự ly giáo và đã tiếp kiến ​​ông tại Rôma với sự đồng ý của Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II.

Ngày 11 tháng 11 năm 1987: Đức Hồng y Édouard Gagnon, chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng về Gia đình, bắt đầu chuyến kinh lý theo yêu cầu của Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II. Mục đích là để suy ngẫm về các điều kiện có thể chấm dứt cuộc xung đột giữa FSSPX và Tòa Thánh. Chuyến kinh lý kéo dài chưa đầy một tuần.

Ngày 5 tháng 5 năm 1988: Đức Hồng y Joseph Ratzinger tiếp kiến ​​Tổng giám mục Lefebvre tại Rôma vào ngày 4 và 5 tháng Năm. Sau cuộc gặp, hai người ký một bản ghi nhớ trong đó Tổng giám mục Lefebvre chấp nhận một số điều kiện do Rôma đặt ra, đặc biệt là sự vâng phục tuyệt đối đối với Đức Giáo hoàng. Kế hoạch này quy định việc thành lập một Hội Đời sống Tông đồ, thành lập một ủy ban bao gồm các thành viên của FSSPX, và việc truyền chức giám mục. Huynh đoàn cũng phải trả lại giáo xứ Saint-Nicolas-du-Chardonnet.

Tổng giám mục Lefebvre lại thay đổi ý định

Ngày 6 tháng 5 năm 1988: Trong một bức thư gửi Đức Hồng y Ratzinger, Tổng giám mục Lefebvre rút lại quyết định và tuyên bố rằng ông dự định cử hành ba lễ truyền chức giám mục vào tháng Sáu. Ông đe dọa sẽ bội ước thỏa thuận đã ký ngày hôm trước, yêu cầu các thành viên của Huynh đoàn phải chiếm đa số trong ủy ban. Sau khi tham khảo ý kiến ​​của Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Đức Hồng y Ratzinger gửi thư vào ngày 30 tháng Năm yêu cầu Tổng giám mục Lefebvre hoãn các lễ truyền chức giám mục đến ngày 15 tháng Tám và tôn trọng văn kiện đã ký ngày 5 tháng Năm.

Ngày 2 tháng 6 năm 1988: Tổng Giám mục Lefebvre thông báo trong một bức thư gửi Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II rằng, ông cho rằng sự cho phép được cấp cho một lễ truyền chức giám mục duy nhất vào ngày 15 tháng Tám cho phép ông hợp pháp cử hành một số lễ truyền chức giám mục vào ngày 28 tháng Sáu.

Ngày 9 tháng 6 năm 1988: Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II gửi thư cho Tổng Giám mục Lefebvre, yêu cầu ông từ bỏ các lễ truyền chức giám mục và tôn trọng bản ghi nhớ đã ký ngày 5 tháng Năm.

Ngày 17 tháng 6 năm 1988: Hồng y Bernardin Gantin, Tổng trưởng Bộ Giám mục, cảnh báo Tổng Giám mục Lefebvre về nguy cơ bị vạ tuyệt thông nếu ông cử hành các lễ truyền chức giám mục vào ngày 30 tháng Sáu.

Giám mục Bernard Tissier de Mallerais

LỄ TRUYỀN CHỨC GÂY RA SỰ LÝ GIÁO

Ngày 19 tháng 6 năm 1988: Trong một thông cáo, Tổng Giám mục Lefebvre tuyên bố rằng ông sẽ chấm dứt đối thoại với Rôma.

Ngày 29 tháng 6 năm 1988: Thay mặt Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Đức Hồng y Ratzinger yêu cầu Tổng Giám mục Lefebvre đến Rôma và không tiến hành các lễ truyền chức giám mục.

Ngày 30 tháng 6 năm 1988: Tổng giám mục Marcel Lefebvre, với sự trợ giúp của Giám mục người Brazil Antônio de Castro Mayer, đã bất hợp pháp truyền chức bốn giám mục tại Écône: Giám mục Alfonso Ruiz de Galarreta, Giám mục Bernard Fellay, Giám mục Bernard Tissier de Mallerais và Giám mục Richard Nelson Williamson. Tòa Thánh ra tuyên bố rằng tất cả những người tham gia đều bị vạ tuyệt thông trên thực tế.

Ngày 1 tháng 7 năm 1988: Đức Hồng y Gantin ban hành sắc lệnh tuyên bố Tổng giám mục Lefebvre, Giám mục de Castro Mayer và bốn giám mục được truyền chức đều bị vạ tuyệt thông.

Ngày 2 tháng 7 năm 1988: Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II thành lập Ủy ban Ecclesia Dei để chào đón các cựu thành viên của FSSPX đã ly khai khỏi Tổng giám mục Lefebvre sau lễ truyền chức giám mục. Ngài lên án sự ly giáo do Tổng giám mục Lefebvre gây ra.

Ngày 18 tháng 7 năm 1988: Huynh đoàn linh mục Thánh Phêrô được thành lập bởi các cựu thành viên của Huynh đoàn Thánh Piô X.

Giám mục Bernard Fellay

SAU THỜI TỔNG GIÁM MỤC LEFEBVRE

Ngày 25 tháng 3 năm 1991: Tổng Giám mục Lefebvre qua đời ở tuổi 85.

Tháng 7 năm 1994: Giám mục Bernard Fellay được bầu làm bề trên của Huynh đoàn Thánh Piô X. Giám mục khác biệt với người tiền nhiệm bởi mong muốn không bị coi là người ly giáo.

Ngày 30 tháng 12 năm 2000: Nhân dịp Đại Năm Thánh năm 2000, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II tiếp kiến ​​Giám mục Fellay. Giám mục Fellay đồng ý tiếp tục đối thoại với hai điều kiện: cho phép tất cả các linh mục trên toàn thế giới cử hành Thánh lễ Tridentine, và dỡ bỏ sự kiểm duyệt đối với các giám mục của Huynh đoàn Thánh Piô X.

ĐỐI THOẠI VỚI ĐỨC BÊNÊĐÍCTÔ XVI VÀ NHỮNG CỬ CHỈ CỞI MỞ

Ngày 29 tháng 8 năm 2005: Ngay sau khi Đức Bênêđíctô XVI được bầu chọn, Giám mục Fellay được Đức Giáo hoàng người Đức tiếp kiến. Kết thúc buổi tiếp kiến, Giám mục này ghi nhận những tiến bộ.

Năm 2006: Tu hội Mục Tử Nhân Lành được thành lập bởi các cựu thành viên của Huynh đoàn Thánh Piô X, và ngay lập tức được Tòa Thánh Rôma công nhận.

Ngày 7 tháng 7 năm 2007: Đức Bênêđíctô XVI ban hành sắc lệnh Summorum Pontificum, nới lỏng “hình thức đặc biệt” của nghi lễ Rôma. Huynh đoàn tỏ ra không mấy hào hứng, tin rằng họ vẫn đang được yêu cầu tán thành Công đồng.

Ngày 15 tháng 12 năm 2008: Giám mục Fellay viết thư cho Đức Bênêđíctô XVI yêu cầu ngài dỡ bỏ các lệnh vạ tuyệt thông.

Ngày 21 tháng 1 năm 2009: Đức Bênêđíctô XVI bãi bỏ các vạ tuyệt thông bằng sắc lệnh, một quyết định không giải quyết được vấn đề thiếu tư cách giáo luật của FSSPX. Một cuộc tranh cãi nổ ra xung quanh trường hợp của Giám mục Williamson khi những phát ngôn phủ nhận Holocaust (nạn diệt chủng người Do Thái) mà ông đưa ra vài tháng trước đó bị phơi bày. Ông sẽ bị khai trừ khỏi Huynh đoàn vào năm 2012.

Năm 2009-2011: Các cuộc gặp giữa các lãnh đạo của FSSPX và Tòa Thánh được tổ chức kín cho đến tháng 4 năm 2011. Chúng không dẫn đến bất kỳ sự thỏa hiệp nào.

Ngày 14 tháng 9 năm 2011: Đức Hồng y Levada, Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin, gặp Giám mục Fellay và đề xuất một quy chế giáo luật cho FSSPX, một văn bản tương tự như nghị định thư năm 1998. FSSPX không chấp nhận đề xuất này.

Cha Davide Pagliarani

CÁC QUY ĐỊNH MỤC VỤ CỦA ĐỨC GIÁO HOÀNG PHANXICÔ

Ngày 17 tháng 3 năm 2015: FSSPX được công nhận là một hiệp hội tín hữu theo luật giáo phận tại Buenos Aires, nguyên Tổng giáo phận của Đức Giáo hoàng Phanxicô.

Ngày 20 tháng 3 năm 2015: Sau khi tấn phong một giám mục mới, Giám mục Williamson, người bị khai trừ khỏi Huynh đoàn, một lần nữa bị Giáo hội Công giáo vạ tuyệt thông.

Ngày 1 tháng 9 năm 2015: Nhân dịp Năm Thánh Lòng Thương Xót, Đức Giáo hoàng Phanxicô, trong Tông sắc triệu tập Năm Thánh, mở rộng quyền giải tội cho tất cả các linh mục thuộc Huynh đoàn Thánh Piô X.

Ngày 21 tháng 11 năm 2016: Vào cuối Năm Thánh Lòng Thương Xót, Đức Giáo hoàng Phanxicô gia hạn vô thời hạn quyền giải tội cho các linh mục thuộc Huynh đoàn Thánh Piô X.

Ngày 27 tháng 3 năm 2017: Đức Giáo hoàng ủy quyền cho Đức Hồng y Müller, Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin, công bố một bức thư cho phép các linh mục thuộc Huynh đoàn Thánh Piô X, với sự cho phép của giám mục địa phương, cử hành hôn lễ.

Ngày 11 tháng 7 năm 2018: Cha Davide Pagliarani được bầu làm Bề trên Tổng quyền mới của FSSPX. Trong những năm trước, mong muốn theo đuổi sự hòa giải với Rôma của Giám mục Fellay đã là nguồn gốc của căng thẳng trong cộng đồng.

Ngày 22 tháng 11 năm 2018: Cha Pagliarani được Đức Hồng y Luis Ladaria Ferrer, Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin, tiếp kiến. Đức Hồng y nhấn mạnh bản chất giáo thuyết của sự bất đồng và mời gọi nối lại cuộc thảo luận thần học.

Ngày 17 tháng 1 năm 2019: Ủy ban Ecclesia Dei bị Giáo hoàng Phanxicô bãi bỏ, và toàn bộ hoạt động của ủy ban được chuyển giao cho Bộ Giáo lý Đức tin.

FSSPX hành hương Năm Thánh

HƯỚNG TỚI MỘT CUỘC KHỦNG HOẢNG MỚI?

Ngày 8 tháng 10 năm 2024: Giám mục Bernard Tissier de Mallerais, được thụ phong bởi Tổng Giám mục Lefebvre, qua đời.

Ngày 29 tháng 1 năm 2025: Giám mục Williamson qua đời, người không còn thuộc về FSSPX nữa.

Từ ngày 19 đến 21 tháng 8 năm 2025: 7.200 thành viên của FSSPX tham gia cuộc hành hương đến Rôma được tổ chức nhân dịp Năm Thánh.

Ngày 2 tháng 2 năm 2026: Cha Davide Pagliarani thông báo quyết định giao cho các giám mục của Huynh đoàn quyền truyền chức các giám mục mới vào ngày 1 tháng Bảy cùng năm.

Ngày 3 tháng 2 năm 2026: Tòa Thánh thông báo mong muốn tránh một cuộc ly giáo mới.

Ngày 12 tháng 2 năm 2026: Đức Hồng y Victor Manuel Fernandez, Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin, tiếp kiến ​​Cha Pagliarani. Kết thúc cuộc gặp, Tòa Thánh tuyên bố đã đề xuất một con đường đối thoại với FSSPX, với điều kiện là các cuộc truyền chức giám mục phải bị tạm dừng. FSSPX tuyên bố sẽ dành thời gian để suy xét và cho biết đã yêu cầu được diện kiến ​​Đức Giáo hoàng.

Ngày 18 tháng 2 năm 2026: FSSPX phản hồi, cho biết họ sẽ tiếp tục tiến hành các cuộc truyền chức.

—————————–

Tý Linh

(theo Aleteia)