Trong bài Tin Mừng Chúa Nhật III Mùa Vọng (Mt 11, 2-11), năm A, Chúa Giêsu đã cho Gioan Tẩy Giả những dấu hiệu để nhận ra Người, những điều mà ngôn sứ Isaia từng loan báo về thời đại Đấng Thiên Sai (x. Is 26, 19; 35, 5-6; 61, 1): « Người mù xem thấy, kẻ què bước đi, người cùi được sạch, kẻ điếc được nghe, người chết trỗi dậy, kẻ nghèo được loan báo Tin Mừng » (Mt 11, 5).

« Người nghèo được loan báo Tin Mừng » (Pauperes evangelizantur) cũng là câu Tin Mừng được Đức cha Eugène-Marie -Joseph Allys (tên tiếng Việt: Lý, sinh 1852, mất 1936), đấng sáng lập Dòng Con Đức Mẹ Vô Nhiễm, Phú Xuân, Huế, trích dẫn trước ưu tư đối với người nghèo. Quả thế, khi bị chất vấn bởi một số nhà thừa sai khác rằng « Lại tiền bạc ! Không phải trách nhiệm của những người rao giảng Tin Mừng cho các dự tòng tiền bạc, chính các dự tòng có trách nhiệm nuôi dưỡng những người dạy dỗ và đào tạo họ về đời sống Kitô hữu », vị Giám mục thứ 5 của Tổng Giáo phận Huế, thay vì bỏ cuộc hay nản lòng, đã trả lời : « Nếu có thể được như thế, thì thật là an ủi cho các nhà truyền giáo và họ có thể ra sức làm cho lương dân trở lại cách dễ dàng hơn, vui vẻ hơn và hiệu quả hơn biết bao, giả sử rằng người giàu đồng ý trở thành Kitô hữu ! Nhưng lúc đó điều gì sẽ xảy ra đối với Pauperes evangelizantur trong Tin Mừng ? Vì thế, chúng ta hãy tiếp tục quan tâm đến những người bất hạnh, những người không được thừa hưởng của cải của thế gian này, mà không coi thường những người giàu khi họ chân thành xin theo Chúa Kitô, vác thánh giá của Người, và chúng ta hãy cầu xin Thiên Chúa nhân lành ban cho chúng ta tiền bạc để nuôi dưỡng các bậc dự tòng của chúng ta và để xây dựng những ngôi nhà nguyện phủ rơm, những nhà nguyện này, khi các tân tòng ngày càng trở thành Kitô hữu hơn và đông đảo hơn, sẽ biến thành những ngôi nhà thờ được lợp ngói và được trang trí bằng một mặt tiền xinh đẹp, nơi sẽ được theo một cái chuông nhỏ đẹp đẽ đến từ Pháp. Fiat !!! » (Báo cáo mục vụ năm 1925-1926, trong lá thư ngày 30/4/1926).

Trên đây là những tâm tình chân thành của một vị Mục tử đầy lòng nhiệt thành đối với Tin Mừng và đầy tình yêu thương đối với người nghèo, được thốt lên vào một giai đoạn lịch sử của công cuộc loan báo Tin Mừng tại Việt Nam, cụ thể là tại Vùng Đại diện Tông Tòa Bắc Đàng Trong, ngày nay là Tổng Giáo phận Huế. Những ước muốn đơn sơ một thời, nhưng diễn tả một điều hết sức có tầm quan trọng đối với Tin Mừng, mà các Đức Giáo hoàng sau Vatican II thường xuyên lặp đi lặp lại : « Một Giáo hội nghèo cho người nghèo », đặc biệt với Tông huấn « Dilexi te, về tình yêu thương người nghèo » của Đức Lêô XIV.

« Chúng ta hãy tiếp tục quan tâm đến những người bất hạnh »

Những lời này luôn mang tính thời sự, một lời nhắc nhở, động viên các thế hệ sau, và đồng thời mời gọi tiếp nối sứ điệp Tin Mừng của Chúa Giêsu.

Tôi có cơ hội hiệp hành, cộng tác với quý nữ tu Dòng Con Đức Mẹ Vô Nhiễm trong « tình yêu thương người nghèo » này. Từ việc theo bước Phòng Khám Từ Thiện Kim Long, do Hội Dòng phụ trách, đi đến các vùng ngoại vi, đến các nơi nghèo khổ trên địa bàn Tổng Giáo phận Huế (Huế và Quảng Trị) để khám bệnh và phát thuốc miễn phí cho người nghèo, không phân biệt lương giáo, cho đến hiệp hành với các nữ tu của Hội Dòng trong những chuyến cứu trợ bão lũ vừa qua tại Huế, Quảng Trị, Phú Yên, Nha Trang. Những chuyến đi viết tiếp câu chuyện « người nghèo được loan báo Tin Mừng » với những bài học cụ thể, sống động rất quý giá.

« Này chính Chúa đã sai tôi đi »

« Này chính Chúa đã sai tôi đi! » Đó là tâm tình xuất phát của mỗi chuyến đi của Hội Dòng, vang vọng lại tâm tình của Chúa Giêsu, « Thần Khí Chúa ngự trên tôi, vì Chúa đã xức dầu tấn phong tôi, để tôi loan báo Tin Mừng cho kẻ nghèo hèn », ý thức mình được Chúa sai đi đến với người nghèo khổ, để phó dâng công việc phục vụ và những con người mà chúng tôi gặp gỡ cho Chúa, cùng với sự đồng hành của Đức Mẹ, « nhịp bước bên Mẹ, con đem Giêsu đi vào lòng đời. Nhịp bước với Mẹ, con mang Tin Mừng vào trong thế giới ». Ý thức mình là khí cụ của Chúa trong việc mang lại sự an ủi, bình an, niềm vui, sự khích lệ, động viên, niềm hy vọng và sự chữa lành cho tha nhân.

Âm thầm chuẩn bị

Để thực hiện những chuyến đi như vậy, tôi đã học được những bài học quý giá từ các nữ tu. Có những ân nhân rất quảng đại, với trái tim cảm thông trước nỗi thống khổ của đồng loại, đã gởi quà cứu trợ đến cho những hoàn cảnh đau khổ, qua trung gian của những người mà họ tin tưởng. Các nữ tu là một trong những địa chỉ đáng tin cậy đó.

« Chúng con cũng là người nghèo như bà con, nhưng các ân nhân, qua chúng con, muốn trao phần quà này cho bà con. Chúng con chỉ có thời gian, sự hiện diện an ủi khích lệ, ít công sức để trao tận tay bà con những phần quà nhỏ bé này, của ít lòng nhiều của các ân nhân ». Đây luôn là điệp khúc được nhắc đi nhắc lại trong mỗi chuyến đi trước mỗi lần trao quà. Đó là những tâm tình rất chân thành.

Với số tiền các ân nhân giao phó, công việc chuẩn bị bắt đầu: tìm nơi mua các nhu yếu phẩm, số lượng, huy động người giúp, thuê xe (nếu số lượng nhiều), ghe thuyền để tiếp cận nhà dân, liên lạc nơi đến (thường là các Giáo xứ hoặc các cơ quan Nhà nước) để những nơi này lên danh sách và chuẩn bị phiếu nhận rõ ràng giúp hạn chế cảnh chen lấn mất trật tự. Nói chung, để món quà đến tới tay người nhận, phải trải qua một quá trình chuẩn bị âm thầm như thế, nhất là thời điểm lũ lên nhanh, người dân bị cô lập cần cứu trợ khẩn cấp, và hàng hóa khan hiếm. Công việc ít vất vả hơn khi hỗ trợ bằng hiện kim để tái thiết sau lũ. Về phần Phòng Khám cũng vậy, từ khâu chuẩn bị thuốc men, xe cộ, máy móc cần thiết, và đôi khi thêm ít quà cho bệnh nhân, cho đến việc mời các bác sĩ thiện nguyện và nhân viên cộng tác… đều được âm thầm chuẩn bị chu đáo, kỹ càng.

Không chỉ chủ động tìm nơi đến, nhưng nhiều nơi, ngay cả chính quyền, chứng kiến sự phục vụ đầy hiệu quả của các nữ tu, đã đích thân liên lạc với Hội Dòng để xin Hội Dòng đến với người dân của vùng mình.

« Vội vã lên đường »

Sự nhanh chóng « vội vã lên đường » (Lc 1, 39) là điều tôi nhận thấy nơi các nữ tu qua các chuyến đi này. Từ những ngày đầu tiên, khi nước lũ vẫn còn dâng cao, họ đã không ngần ngại thuê thuyền chở quà cứu trợ đến tận các gia đình đang còn bị cô lập. Chỗ nào lội bộ được thì lội bộ! Nhanh chóng, không chần chừ, chậm trễ. Họ thôi thúc đôi bàn chân ngại lội nước lũ của tôi phải lên đường, lội nước lũ, phải đi ra, dù vẫn có lý do rất chính đáng để từ chối: « Lội nước lũ, ngâm dưới nước lâu sẽ bị bệnh ». Nhưng cái ngần ngại ban đầu đặt chân xuống nước bạc lũ lụt sẽ biến mất rất nhanh để nhường chỗ cho sự nhiệt huyết lên đường. « Việc binh quý ở thần tốc », câu nói này được dùng trong chiến trận, nhưng cũng đúng cho việc cứu trợ bão lụt.

Kinh nghiệm bên ngoài một chuyến đi

Trong một cuộc gặp gỡ tình cờ với một anh trung niên vừa trải qua cơn lũ dữ tại Huế, anh tâm sự về hoàn cảnh mất mát của mình. Anh bán sách, và cơn lũ đã làm hư hỏng tất cả sách của mình. Anh chán nản, không muốn sống và nói rằng « nếu không có đức tin, có lẽ con muốn tự tử cho rồi ». Tôi an ủi và động viên anh, kể lại kinh nghiệm mình vừa đi trợ giúp đồng bào bị bão lũ ở Phú Yên về, ở đó còn rất rất nhiều người còn đau khổ, chán nản và mất mát nhiều hơn nữa. Nhà cửa tan hoang, đồ đạc bị cuốn trôi đi, có người mất đi người thân, cảm giác không biết bắt đầu lại từ đâu, và có lẽ cũng không muốn bắt đầu lại nữa, chỉ muốn buông xuôi, bỏ cuộc…. Sau cuộc trò chuyện ngắn ngủi đó, trước khi chia tay, anh mới nói, đại ý: « Cảm ơn cha đã động viên. Nhờ nói chuyện với cha mà con được an ủi. Có nhiều người còn đau khổ và mất mát hơn con nữa ».

Khơi lên ánh sáng hy vọng nơi những tâm hồn tan nát, đau khổ

Cuộc nói chuyện này giúp tôi càng xác tín hơn nữa rằng Thiên Chúa có thể dùng những khí cụ bất toàn, nhỏ bé, để khơi dậy niềm hy vọng và sự sống nơi các tâm hồn đau khổ. Nhìn lại công việc của mình qua các chuyến đi « loan báo Tin Mừng cho kẻ nghèo hèn », tôi được quý nữ tu giao phó những công việc nhỏ bé, bình thường như đọc các toa thuốc, tìm thuốc, ghim liều lượng thuốc vào toa thuốc (uống sáng, trưa hay tối), bỏ sẵn vào bao bì để trao lại cho các bệnh nhân. Trong số các bệnh nhân nghèo này với nhiều loại bệnh lý khác nhau, có không ít bệnh nhân tại các cơ sở tâm thần ở Huế và Quảng Trị, và cả những người cai nghiện…. Về phía đi cứu trợ bão lụt, tôi cộng tác vào việc chuẩn bị quà, làm tài xế chở đi mua hàng, chở đến địa điểm và cùng phát quà, chụp hình, mang lại một sự đồng hành, hiện diện, một quỹ thời gian cho những cuộc gặp gỡ, hỏi thăm cũng như nói lời an ủi động viên…. Tất cả diễn ra cách nhỏ bé, âm thầm…, nhưng lại đang cùng quý nữ tu viết tiếp câu chuyện « người nghèo được loan báo Tin Mừng », qua đó Chúa Giêsu có thể dùng những khí cụ nhỏ bé, bình thường, nghèo hèn, đầy giới hạn để chạm đến trái tim đau khổ và nghèo hèn khác.

Mỗi chuyến đi như vậy, tôi cũng nhận ra được sự an ủi và hạnh phúc nơi những người chúng tôi gặp gỡ, được bày tỏ qua lời cảm ơn, qua ánh mắt trìu mến, qua những giọt nước mắt xúc động, qua những cử chỉ bắt tay nồng ấm, qua những nụ cười vượt lên khó khăn mà họ vẫn phải tiếp tục đối diện. Đúng là thắp lên ánh sáng Giáng Sinh, ánh sáng hy vọng, giữa những đau khổ, để những đau khổ này không được đè bẹp con người. Mỗi chuyến đi là mỗi hành trình nhận ra « trên chồi non mọc lên từ một gốc cây tưởng chừng như đã chết, Chúa Thánh Thần bắt đầu thổi hơi thở với những ân huệ của Ngài. Mỗi người chúng ta đều có thể nghĩ đến một điều bất ngờ tương tự trong cuộc sống của mình…. », với xác tín rằng « không chỉ những thực tại tưởng chừng yếu đuối hay bên lề bắt đầu nảy mầm, mà cả những điều tưởng chừng như không thể về mặt nhân loại cũng trở thành hiện thực » (Lêô XIV, Kinh Truyền Tin ngày 7/12/2025). Tại những nơi xa xôi tôi đặt chân đến, chẳng hạn như Phú Yên (Mằng Lăng, Tuy Hòa, Thôn Phong Hậu, Thôn Phước Nông, Lạc Nghiệp), hay Nha Trang (giáo xứ Ngọc Thủy), tôi gặp một số người thất thần, chưa hoàn hồn, vì cơn lụt dữ cuốn trôi đi rất nhiều thứ, phá hủy nhà cửa, đến sống nhờ nhà người khác, mà không biết bắt đầu lại từ đâu, và dường như muốn buông xuôi, không muốn làm gì nữa. Tuy nhiên, được nâng đỡ bởi đức tin và tình người, họ tiếp tục bước đi, làm lại từ đầu và học cách mỉm cười với cuộc sống. Tôi nhận ra và học nơi họ sự kiên cường vượt lên nghịch cảnh của mình. Ở đây, có một chuyển động kép, trao ban và lãnh nhận, chuyển động này hoán chuyển lẫn nhau nơi những con người đang gặp gỡ nhau.

Vì người nghèo

Cũng trong những chuyến đi này, tôi học được một bài học quý giá khác. Đôi khi vì lý do minh bạch và sự tin tưởng cộng tác mà một số ân nhân có những yêu cầu về hình thức thông tin hình ảnh khác nhau . Điều đó cũng có thể được hiểu là giá trị những món quà trao gửi cho người dân đến từ bao công sức, mồ hôi nước mắt, từ sự quan tâm và lòng yêu thương chân thành. Các ân nhân muốn thấy đồng tiền của mình đến tận tay những người nghèo, những hoàn cảnh tan thương thật sự…. Về phần mình, quý nữ tu có sự khiêm tốn và nhẫn nại cần thiết, sẵn sàng dấn thân để người nghèo không phải thiệt thòi. Mình hy sinh một chút, để những hoàn cảnh đau khổ đó được phần an ủi. Học từ bỏ tính tự tôn vì lợi ích tha nhân, và tránh nguy cơ lấy mình hay đạo đức người nghèo làm thước đo người khác, mà rốt cục, không phải vì người nghèo thật sự, nhưng là vì «tính phông bạt » của mình.

Cuối cùng, qua những chuyến đi như thế, tự nhiên trong tôi nảy sinh một ý tưởng: ước gì mỗi giáo xứ, giáo phận (đặc biệt những giáo xứ, giáo phận thường bị lũ lụt) có một ban cứu trợ lũ lụt. Một đội ngũ hoạt động có hệ thống và « chuyên nghiệp » hơn. Ban này cần có những trang bị cần thiết và đầy đủ: thuyền thúng, thuyền chèo tay, thuyền máy, các loại phao cứu sinh, dây thừng…., và cả một đội ngũ nhân sự nhiệt thành, có sức khỏe, quen với việc chèo, lái thuyền, biết những gì mình phải làm lúc cấp bách, « binh quý thần tốc », để đến với những nơi, những người cần kíp nhất.

Huế, ngày 16 tháng 12 năm 2025

Lm. Võ Xuân Tiến, PSS.