Đức Lêô XIV đã gặp gỡ các tham dự viên Cuộc gặp gỡ các Phong trào Nhân dân Thế giới lần thứ năm, tại hội trường Phaolô VI của Vatican, thứ Năm ngày 23/10. Trong một bài phát biểu dài 7 trang, ngài cho thấy những « tân sự » của thời nay và cần phải nhìn những vấn đề xã hội này từ vùng ngoại vi. Ngài cũng chỉ trích các cấu trúc xã hội vô nhân đạo gieo rắc cái chết và sự bất bình đẳng cùng cực.

Đức Lêô XIV đã lấy lại ngọn đèn từ Đức Giáo hoàng Lêô XIII vào thứ Năm, khi ngài gặp gỡ các tham dự viên Cuộc họp Thế giới lần thứ năm của các Phong trào Nhân dân. Trong bài phát biểu của mình, Đức Thánh Cha đã suy ngẫm rất lâu về những bất công đang đè nặng lên các xã hội trên khắp thế giới, khi trình bày lại “những điều mới mẻ” mà Đức Lêô XIII đã nêu ra trong thông điệp xã hội đầu tiên của Giáo hội, Rerum Novarum. Đức Lêô XIV tuyên bố, mặc dù cuối thế kỷ XIX được đánh dấu bằng sự phát triển nhanh chóng thông qua các nguồn năng lượng mới và công nghệ công nghiệp, nhưng Đức Giáo hoàng Lêô XIII lại tập trung sự chú ý của mình vào “tình trạng của người nghèo và bị áp bức vào thời đó”.

Nhìn thấy “những điều mới mẻ” từ ngoại vi

Ở đây, Đức Lêô XIV tiếp nối Đức Lêô XIII và qua Đức Phanxicô mời gọi hiểu các vấn đề thời nay khởi đi từ ngoại vi: “Một trong những lý do tôi chọn tông hiệu “Lêô XIV” là Thông điệp Rerum Novarum, do Đức Lêô XIII viết trong cuộc Cách mạng Công nghiệp. Tiêu đề của nó, Rerum Novarum, có nghĩa là “những điều mới mẻ/tân sự”. Chắc chắn có “những điều mới mẻ” trong thế giới của chúng ta; thế nhưng, khi nói về chúng, chúng ta thường chọn một “viễn cảnh đến từ trung tâm” và chúng ta đề cập đến những thứ như trí tuệ nhân tạo hoặc robot. Tuy nhiên, hôm nay tôi muốn cùng anh chị em nhìn vào “những điều mới mẻ”, khởi đi từ ngoại vi”.

“Việc yêu cầu đất đai, nhà ở và lao động cho những người bị loại trừ có phải là “điều mới mẻ” không? Chắc chắn là không được nhìn thấy bởi các trung tâm quyền lực toàn cầu; những người có sự đảm bảo về tài chính và nhà ở tiện nghi có thể coi những yêu cầu này đã lỗi thời. Những thứ thực sự “mới mẻ” dường như là phương tiện tự hành, đồ thời trang hoặc quần áo, điện thoại di động cao cấp, tiền điện tử và những thứ tương tự. Nhưng nhìn từ vùng ngoại vi, mọi thứ có vẻ khác; biểu ngữ mà anh chị em đang vẫy rất thời sự đến nỗi nó xứng đáng có cả một chương trong tư tưởng xã hội Kitô giáo về những người bị loại trừ trong thế giới ngày nay”.

Giáo hội phải tố cáo sự bất bình đẳng

Vị tiền nhiệm của ngài đứng về phía người nghèo và tố cáo “sự phục tùng của đa số trước quyền lực của thiểu số” dưới một hình thức lao động vốn “không tốt hơn gì chính chế độ nô lệ”. Đức Giáo hoàng Lêô XIV đảm bảo rằng các phong trào nhân dân phát sinh ở ngoại vi của xã hội, nhằm tìm kiếm công lý và tìm ra giải pháp cho những người bị thống trị bởi các hệ thống bất công. Ngài lưu ý: “Điều có vẻ quan trọng nhất đối với tôi, đó là sự phục vụ của bạn được thúc đẩy bởi tình yêu”. “Tôi biết những thực tế và trải nghiệm tương tự ở các quốc gia khác, những không gian cộng đồng đích thực tràn ngập niềm tin, hy vọng và trên hết là tình yêu, vốn vẫn là nhân đức lớn nhất trong tất cả các nhân đức”.

Đức Thánh Cha nói thêm: “Giáo hội nghèo dành cho người nghèo phải bước đi một cách can đảm, một cách ngôn sứ và vui tươi với các phong trào nhân dân, bởi vì Chúa Giêsu đã ẩn mặt trong khuôn mặt của người nghèo”. Thay vì ở ngoài lề, người nghèo “ở trung tâm của Tin Mừng”, Đức Lêô XIV nói và đồng thời nhấn mạnh rằng Giáo hội phải tố cáo sự bất bình đẳng, vốn là “gốc rễ của các tệ nạn xã hội”.

“Những điều mới” trong xã hội đương đại

Giống như thời Đức Lêo XIII, sự loại trừ vẫn là bộ mặt mới của sự bất công xã hội, Đức Thánh Cha tuyên bố và đồng thời tố giác “sự tùy tiện mang tính hệ thống”, làm cho trí tuệ nhân tạo nằm trong túi của chúng ta trong khi hàng triệu người phải chịu đựng sự thiếu hụt những nhu cầu cơ bản của con người. Ngài nói: “Nói một cách đơn giản, việc quản lý yếu kém tạo ra và làm tăng sự bất bình đẳng với lý do là sự tiến bộ”. “Và khi không đặt phẩm giá con người ở trung tâm, hệ thống cũng thất bại khi xét đến công lý.”

Sau đó, Đức Thánh Cha liệt kê nhiều căn bệnh đang hành hạ xã hội đương đại, khẳng định rằng cuộc khủng hoảng khí hậu là ví dụ rõ ràng nhất. Ngài nói, chính những người và quốc gia nghèo nhất phải gánh chịu các hiện tượng thời tiết cực đoan. Một khía cạnh khác của “những điều mới mẻ” gây hại cho xã hội là mong muốn mà mạng xã hội khơi dậy nơi những người nghèo, những người nhìn thấy sự tán dương những lối sống được phóng đại cách sai lầm và chủ nghĩa tiêu thụ bừa bãi.

Đồng thời, các nền tảng cờ bạc trực tuyến khai thác các mô hình đen tối để tạo ra chứng nghiện cưỡng bức và thói quen nghiện ngập dựa trên các sự kiện nằm ngoài ý muốn của người chơi. Đức Thánh Cha cũng tố giác việc ngành công nghiệp dược phẩm cổ vũ việc “sùng bái sức khỏe thể chất, gần như tôn thờ thân xác, trong đó mầu nhiệm đau khổ bị giảm xuống thành một điều gì đó hoàn toàn phi nhân”. Ngài nói, thái độ này dẫn đến việc nghiện thuốc giảm đau và các loại thuốc gây chết người như opioid và fentanyl, đặc biệt là ở Hoa Kỳ.

Đức Lêô XIV nhấn mạnh rằng quặng coltan, nền tảng của các thiết bị công nghệ hiện đại, đã dẫn đến bạo lực bán quân sự và lao động trẻ em ở các nước nghèo nơi nó hiện diện, đặc biệt là ở Cộng hòa Dân chủ Congo. “Lithium là một ví dụ khác,” ngài nhận xét và đồng thời chỉ ra “sự cạnh tranh giữa các cường quốc và các công ty lớn để khai thác nó là mối đe dọa nghiêm trọng đối với chủ quyền và sự ổn định của các quốc gia nghèo”. Cuối cùng, Đức Thánh Cha tái khẳng định quyền của các quốc gia trong việc bảo vệ biên giới của mình, nhưng nói rằng họ phải cân bằng giữa quyền được đảm bảo an ninh và “nghĩa vụ đạo đức phải cung cấp nơi tỵ nạn”.

Ngài nói: “Ngày càng có nhiều biện pháp vô nhân đạo được áp dụng, thậm chí được tôn vinh về mặt chính trị, đối xử với những “người không mong muốn” này [người di cư, ghi chú của biên tập viên] như thể họ là rác thải chứ không phải con người”. “Trái lại, Kitô giáo quý chiếu đến Thiên Chúa là tình yêu, Đấng tạo nên chúng ta và mời gọi chúng ta sống như anh chị em”.

Các phong trào nhân dân, nhà vô địch của nhân loại

Đức Lêô XIV tiếp đó cảm ơn các phong trào nhân dân và xã hội dân sự vì đã giải quyết những hình thức mất nhân tính này và hành động như “những nhà vô địch của nhân loại, những nhân chứng của công lý và những nhà thơ của tình liên đới”. Ngài cho biết, các công đoàn và hiệp hội người lao động chiếm tỷ lệ ngày càng nhỏ trong số người lao động và không thể cung cấp sự bảo vệ đầy đủ cho những người lao động dễ bị tổn thương. Ngài cho rằng các phong trào nhân dân được kêu gọi làm việc với các Kitô hữu và chính phủ, để lấp đầy khoảng trống mà các thể chế xã hội trong quá khứ để lại, mà theo ngài, là “không hoàn hảo”, nhưng sự sụp đổ của chúng đã khiến mọi người “dễ bị tổn thương hơn trước”.

Đức Lêô XIV kết luận: “Giáo hội ủng hộ những cuộc đấu tranh chính đáng của anh chị em về đất đai, nhà ở và lao động”. “Giống như Đức Phanxicô, vị tiền nhiệm của tôi, tôi tin rằng những con đường đúng đắn khởi đi từ cơ sở, từ ngoại vi đến trung tâm.” “Hôm nay tôi nói: nhà ở, lao động và đất đai là những quyền thiêng liêng, chúng đáng để đấu tranh và tôi muốn anh chị em nghe tôi nói: ‘Tôi ở đây’, ‘Tôi ở bên anh chị em!'”

Tý Linh

(Devin Watkins – Vatican News)